સપ્ટેમ્બર મહિના ના મહત્વપૂર્ણ દિવસો 2026 | Important Days In September

રાજ્ય અને કેન્દ્ર સ્તરની સરકારી પરીક્ષાઓમાં સપ્ટેમ્બર મહિના ના મહત્વપૂર્ણ દિવસો વિશે પ્રશ્નો પૂછવામાં આવે છે. જો આ પ્રશ્નોનો સાચો જવાબ MCQ રૂપે આપીયે તો 1 માર્ક્સ મેળવી શકાય છે. તમે પરીક્ષામાં વધુ માર્ક્સ મેળવવા માંગતા હોય તો આ ટોપિક ને છોડવો ન જોઈએ.

સપ્ટેમ્બર નો મહિનો વૈશ્વિક કક્ષાએ ખુબજ મહત્વનો છે. કારણ કે આ મહિના દરમિયાન વિશ્વ ઓઝોન દિવસ, વિશ્વ પ્રવાસન દિવસ જેવા ઘણા Important Days આવતા હોય છે. પરીક્ષામાં પણ આ વાતને ધ્યાનમાં રાખતા 1-2 ગુણ ના પ્રશ્નો આવી જતા હોય છે.

સપ્ટેમ્બર મહિના ના મહત્વપૂર્ણ દિવસો 2026

દોસ્તો, સપ્ટેમ્બર મહિનો એટલે જ્ઞાન અને સંસ્કારનો મહિનો. આ મહિનાની શરૂઆત જ ‘શિક્ષક દિવસ’ જેવા પવિત્ર દિવસથી થાય છે. આ ઉપરાંત, આ માસમાં રાષ્ટ્રીય ભાષા હિન્દીનું સન્માન અને વિશ્વ શાંતિ માટેના મહત્વના દિવસો ઉજવવામાં આવે છે. ૨૦૨૬ના સપ્ટેમ્બર માસના મુખ્ય દિવસોનું વિગતવાર કોષ્ટક નીચે મુજબ છે.

પાછલા વર્ષના પ્રશ્નો એટલે કે PYQ જોતા ખબર પડે છે કે આ એક અગત્યનો મહિનો છે. જેના પ્રશ્નો દરેક Government Exam માં જોવા મળતા હોય છે.

• ઓગસ્ટ મહિનામાં આવતા મહત્વપૂર્ણ દિવસો

સપ્ટેમ્બર 2026 ના મુખ્ય દિવસોની વિગતો

આ મહિનો આપણને આપણા ઘડવૈયાઓ (શિક્ષકો) અને આપણી ધરતી (ઓઝોન સ્તર) બંનેનું રક્ષણ કરવાની પ્રેરણા આપે છે. મહિનામાં ઘણું બધું શીખવા જેવું અને યાદ રાખવા જેવું છે. કારણ કે આ પ્રકારની યાદ શક્તિ થકી જ પરીક્ષામાં સારું પરફોર્મન્સ જોવા મળી શકે છે.

આ મહિના દરમિયાન ચોમાસાની ઋતુ ચાલતી હોય છે. જેમાં અમુક લોકો માટે મજાના વરસાદી દિવસો હોય છે તો અમુક લોકો માટે કાદવ-કિચ્ચડ વાળા દિવસો. પરંતુ વિદ્યાર્થીઓ માટે તો દરેક દિવસ અગત્યના હોય છે.

૫ સપ્ટેમ્બર: શિક્ષક દિવસ (Teachers’ Day)

ભારતના બીજા રાષ્ટ્રપતિ અને મહાન શિક્ષણશાસ્ત્રી ડૉ. સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણનના જન્મદિને આ દિવસ ઉજવાય છે. આ દિવસે વિદ્યાર્થીઓ તેમના શિક્ષકો પ્રત્યે આદર વ્યક્ત કરે છે અને શ્રેષ્ઠ શિક્ષકોને રાષ્ટ્રીય કક્ષાએ સન્માનિત કરવામાં આવે છે.

૧૪ સપ્ટેમ્બર: હિન્દી દિવસ (Hindi Day)

૧૪ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૪૯ ના રોજ બંધારણ સભાએ હિન્દીને ભારતની રાજભાષા તરીકે સ્વીકારી હતી. આ દિવસ આપણને આપણી ભાષાકીય વિવિધતા અને એકતાની યાદ અપાવે છે.

૧૬ સપ્ટેમ્બર: વિશ્વ ઓઝોન દિવસ (Ozone Day)

સૂર્યના હાનિકારક પારજાંબલી કિરણોથી પૃથ્વીનું રક્ષણ કરતા ઓઝોન સ્તર વિશે જાગૃતિ લાવવા આ દિવસ મહત્વનો છે. ૧૯૮૭માં થયેલા ‘મોન્ટ્રીયલ પ્રોટોકોલ’ની યાદમાં આ દિવસ ઉજવાય છે.

૧૫ સપ્ટેમ્બર: એન્જિનિયર્સ ડે (Engineers Day)

ભારતના મહાન સિવિલ એન્જિનિયર સર એમ. વિશ્વેશ્વરૈયાના જન્મદિવસે આ દિવસ ઉજવવામાં આવે છે. તેમણે આધુનિક ભારતના નિર્માણમાં, ખાસ કરીને સિંચાઈ અને ડેમ નિર્માણમાં અભૂતપૂર્વ ફાળો આપ્યો હતો.

વિશેષ: સપ્ટેમ્બર 2026 ના દિવસો આપણને નૈતિક મૂલ્યો, ભાષાકીય ગૌરવ અને વિજ્ઞાનના યોગ્ય ઉપયોગનો માર્ગ બતાવે છે.

સપ્ટેમ્બર મહિનાના 20 Important PYQs

અહીં 20 મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્નોની યાદી આપી છે, જે પાછલા વર્ષોની પરીક્ષામાં પૂછવામાં આવ્યા છે. Exam Pattern ને ધ્યાનમાં રાખીયે તો આ મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્નો વારંવાર પુછાતા રહે છે. માટે સૌથી પહેલા આ Important Questions ની તૈયારી અવશ્ય કરી લેવી.

૧. શિક્ષણ અને સાક્ષરતા વિશેષ

૨. ભાષા અને ટેકનોલોજી સંબંધિત

૩. પર્યાવરણ અને સ્વાસ્થ્ય વિશેષ

૪. શાંતિ અને રાષ્ટ્રીય ગૌરવ

૨ સપ્ટેમ્બર: વિશ્વ નાળિયેર દિવસ (World Coconut Day)

નાળિયેરની ખેતીને પ્રોત્સાહન આપવા, તેના સ્વાસ્થ્યવર્ધક ફાયદાઓ વિશે જાગૃતિ ફેલાવવા અને નાળિયેર ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા ખેડૂતોના ઉત્થાન માટે દર વર્ષે ૨ સપ્ટેમ્બરના રોજ આ દિવસ મનાવવામાં આવે છે.

• ઐતિહાસિક પાસું: ૨ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૬૯ ના રોજ ઇન્ડોનેશિયાના જકાર્તામાં ‘એશિયન એન્ડ પેસિફિક કોકોનટ કોમ્યુનિટી’ (APCC) ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. જેની યાદમાં ૨૦૦૯ થી આ દિવસની શરૂઆત થઈ.
• ભારતમાં મહત્વ: ભારત વિશ્વમાં નાળિયેરના સૌથી મોટા ઉત્પાદક દેશોમાંનો એક છે. ખાસ કરીને કેરળ, તમિલનાડુ અને કર્ણાટક જેવા રાજ્યોમાં નાળિયેરની ખેતી મોટા પાયે થાય છે.
• ઉપયોગ: નાળિયેર પાણી ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સથી ભરપૂર હોય છે, જ્યારે નાળિયેર તેલ અને દૂધનો ઉપયોગ ખોરાક અને સૌંદર્ય પ્રસાધનોમાં થાય છે.

2 September PYQ’s

પ્રશ્ન ૧. ‘વિશ્વ નાળિયેર દિવસ’ ક્યારે ઉજવવામાં આવે છે?

A) ૧ સપ્ટેમ્બર

B) ૨ સપ્ટેમ્બર

C) ૫ સપ્ટેમ્બર

D) ૮ સપ્ટેમ્બર

✅ B) ૨ સપ્ટેમ્બર

પ્રશ્ન ૨. કઈ આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાની સ્થાપનાના માનમાં ૨ સપ્ટેમ્બરે આ દિવસ ઉજવાય છે?

A) FAO

B) APCC (Asian and Pacific Coconut Community)

C) WTO

D) WHO

✅ B) APCC

પ્રશ્ન ૩. ભારતમાં ‘કોકોનટ ડેવલપમેન્ટ બોર્ડ’ (CDB) નું મુખ્ય મથક ક્યાં આવેલું છે?

A) મુંબઈ

B) કોચી (કેરળ)

C) ચેન્નાઈ

D) બેંગલુરુ

✅ B) કોચી (કેરળ)

પ્રશ્ન ૪. નાળિયેરના ઉત્પાદનમાં વિશ્વમાં કયો દેશ મોખરે છે? (સામાન્ય રીતે પ્રથમ ત્રણમાં)

A) બ્રાઝિલ

B) ઇન્ડોનેશિયા/ફિલિપાઇન્સ/ભારત

C) ચીન

D) રશિયા

✅ B) ઇન્ડોનેશિયા/ફિલિપાઇન્સ/ભારત

પ્રશ્ન ૫. નાળિયેરને કયા નામે ઓળખવામાં આવે છે, જેનો અર્થ ‘બધી જરૂરિયાતો પૂરી કરતું વૃક્ષ’ થાય છે?

A) વટવૃક્ષ

B) કલ્પવૃક્ષ

C) અમર વૃક્ષ

D) જીવન વૃક્ષ

✅ B) કલ્પવૃક્ષ

• Important Days In July 2026

૫ સપ્ટેમ્બર: શિક્ષક દિવસ (Teachers’ Day – India)

ભારતના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ, મહાન તત્વચિંતક અને આદર્શ શિક્ષક ડૉ. સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણનના જન્મદિવસને સમગ્ર ભારતમાં ‘શિક્ષક દિવસ’ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસ ગુરુ-શિષ્ય પરંપરાને જીવંત રાખવાનો અને સમાજમાં શિક્ષકોના યોગદાનને બિરદાવવાનો અવસર છે.

• જીવન પરિચય: ડૉ. રાધાકૃષ્ણનનો જન્મ તમિલનાડુના તિરુતણીમાં થયો હતો. તેઓ ભારતના પ્રથમ ઉપરાષ્ટ્રપતિ અને બીજા રાષ્ટ્રપતિ હતા. તેમને ૨૭ વખત નોબેલ પુરસ્કાર માટે નામાંકિત કરવામાં આવ્યા હતા.
• સન્માન: ૧૯૫૪ માં તેમને ભારતનો સર્વોચ્ચ નાગરિક પુરસ્કાર ‘ભારત રત્ન’ એનાયત થયો હતો.
• વિશેષતા: જ્યારે તેમના શિષ્યોએ તેમનો જન્મદિવસ ઉજવવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી, ત્યારે તેમણે કહ્યું, “મારો જન્મદિવસ ઉજવવાને બદલે, આ દિવસને ‘શિક્ષક દિવસ’ તરીકે ઉજવવામાં આવે તો મને ગૌરવ થશે.”

5 September PYQ’s

પ્રશ્ન ૧. ભારતમાં ‘શિક્ષક દિવસ’ ક્યારે ઉજવવામાં આવે છે?

A) ૧૪ નવેમ્બર

B) ૫ સપ્ટેમ્બર

C) ૫ ઓક્ટોબર

D) ૨ ઓક્ટોબર

✅ B) ૫ સપ્ટેમ્બર

પ્રશ્ન ૨. ડૉ. સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણન ભારતના કેટલામાં રાષ્ટ્રપતિ હતા?

A) પ્રથમ

B) બીજા

C) ત્રીજા

D) પાંચમાં

✅ B) બીજા (પ્રથમ રાષ્ટ્રપતિ ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદ હતા)

પ્રશ્ન ૩. ‘આંતરરાષ્ટ્રીય શિક્ષક દિવસ’ (World Teachers’ Day) ક્યારે ઉજવાય છે?

A) ૫ સપ્ટેમ્બર

B) ૫ ઓક્ટોબર

C) ૧૦ ડિસેમ્બર

D) ૨૪ જાન્યુઆરી

✅ B) ૫ ઓક્ટોબર (UNESCO દ્વારા ઘોષિત)

પ્રશ્ન ૪. ડૉ. રાધાકૃષ્ણનને કયા વર્ષે ‘ભારત રત્ન’ થી નવાજવામાં આવ્યા હતા?

A) ૧૯૪૭

B) ૧૯૫૦

C) ૧૯૫૪

D) ૧૯૬૨

✅ C) ૧૯૫૪

પ્રશ્ન ૫. કયા શિક્ષણશાસ્ત્રીના જન્મદિવસને ભારતમાં ‘રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ દિવસ’ (National Education Day) તરીકે ઉજવાય છે?

A) ડૉ. રાધાકૃષ્ણન

B) મૌલાના અબુલ કલામ આઝાદ

C) સાવિત્રીબાઈ ફૂલે

D) એ.પી.જે. અબ્દુલ કલામ

✅ B) મૌલાના અબુલ કલામ આઝાદ (૧૧ નવેમ્બર)

પ્રશ્ન ૬. ગુજરાતમાં કયા મહાનુભાવ ‘મૂછાળી મા’ અને ‘બાળકોના બેલી’ તરીકે ઓળખાતા, જેમના શિક્ષણમાં મોટું યોગદાન છે?

A) રવિશંકર મહારાજ

B) ગિજુભાઈ બધેકા

C) નરસિંહ મહેતા

D) ઝવેરચંદ મેઘાણી

✅ B) ગિજુભાઈ બધેકા

વર્ષ ૨૦૨૬ માં આ દિવસ શાળાઓ અને કોલેજોમાં “ગુરુ દેવો ભવ:” ની ભાવના સાથે ધામધૂમથી ઉજવવામાં આવશે.

૮ સપ્ટેમ્બર: વિશ્વ સાક્ષરતા દિવસ (World Literacy Day)

સમાજમાં સાક્ષરતાનું મહત્વ વધારવા અને દરેક વ્યક્તિને શિક્ષણનો મૂળભૂત અધિકાર મળે તે માટે દર વર્ષે ૮ સપ્ટેમ્બરના રોજ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે આ દિવસ મનાવવામાં આવે છે.

• મહત્વ: સાક્ષરતા એ માત્ર વાંચવા-લખવાની ક્ષમતા નથી, પરંતુ તે માનવીય ગૌરવ અને માનવ અધિકારોનો મુખ્ય આધાર છે. તે ગરીબી નાબૂદી અને ટકાઉ વિકાસ માટે અનિવાર્ય છે.
• ભારતની સ્થિતિ: ભારત સરકારે સાક્ષરતા વધારવા માટે ‘સર્વ શિક્ષા અભિયાન’, ‘બેટી બચાવો બેટી પઢાવો’ અને ‘નવી શિક્ષણ નીતિ (NEP 2020)’ જેવા મહત્વના પગલાં ભર્યા છે.
• ગુજરાતનો સંદર્ભ: ગુજરાતમાં ‘કન્યા કેળવણી રથયાત્રા’ અને ‘શાળા પ્રવેશોત્સવ’ જેવા કાર્યક્રમોએ સાક્ષરતા દરમાં મોટો સુધારો આણ્યો છે.

8 September PYQ’s

પ્રશ્ન ૧. ‘વિશ્વ સાક્ષરતા દિવસ’ કઈ આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થા દ્વારા ઉજવવામાં આવે છે?

A) UNICEF

B) UNESCO

C) WHO

D) ILO

✅ B) UNESCO

પ્રશ્ન ૨. ભારતમાં ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ સૌથી વધુ સાક્ષરતા ધરાવતું રાજ્ય કયું છે?

A) ગુજરાત

B) મહારાષ્ટ્ર

C) કેરળ

D) મિઝોરમ

✅ C) કેરળ

પ્રશ્ન ૩. બંધારણના કયા અનુચ્છેદ મુજબ ૬ થી ૧૪ વર્ષના બાળકોને મફત અને ફરજિયાત શિક્ષણનો અધિકાર (RTE) આપવામાં આવ્યો છે?

A) અનુચ્છેદ ૧૯

B) અનુચ્છેદ ૨૧-A

C) અનુચ્છેદ ૨૫

D) અનુચ્છેદ ૪૫

✅ B) અનુચ્છેદ ૨૧-A

પ્રશ્ન ૪. ‘આંતરરાષ્ટ્રીય સાક્ષરતા દિવસ’ ની પ્રથમ ઉજવણી કયા વર્ષમાં કરવામાં આવી હતી?

A) ૧૯૫૦

B) ૧૯૬૭

C) ૧૯૭૫

D) ૧૯૯૦

✅ B) ૧૯૬૭

પ્રશ્ન ૫. ભારતમાં ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ સૌથી ઓછી સાક્ષરતા ધરાવતું રાજ્ય કયું છે?

A) બિહાર

B) રાજસ્થાન

C) ઝારખંડ

D) ઓડિશા

✅ A) બિહાર

પ્રશ્ન ૬. UNESCO નું મુખ્ય મથક (Headquarters) ક્યાં આવેલું છે?

A) ન્યૂયોર્ક

B) જીનીવા

C) પેરિસ

D) લંડન

✅ C) પેરિસ (ફ્રાન્સ)

૧૪ સપ્ટેમ્બર: હિન્દી દિવસ (National Hindi Day)

ભારતીય બંધારણ સભાએ ૧૪ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૪૯ના રોજ હિન્દીને ભારતની સત્તાવાર રાજભાષા (Official Language) તરીકે સ્વીકારી હતી. આ ઐતિહાસિક નિર્ણયની યાદમાં દર વર્ષે ૧૪ સપ્ટેમ્બરના રોજ દેશભરમાં ‘હિન્દી દિવસ’ મનાવવામાં આવે છે.

• બંધારણીય સ્થાન: ભારતીય બંધારણના અનુચ્છેદ ૩૪૩ (૧) મુજબ, સંઘની રાજભાષા હિન્દી અને લિપિ દેવનાગરી રહેશે.
• મહત્વ: હિન્દી એ ભારતમાં સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે અને તે વિવિધ રાજ્યો વચ્ચે સંપર્ક ભાષા તરીકે મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
• પુરસ્કારો: આ દિવસે હિન્દીના ઉત્થાન માટે કામ કરનારાઓને ‘રાજભાષા કીર્તિ પુરસ્કાર’ અને ‘રાજભાષા ગૌરવ પુરસ્કાર’ જેવા સન્માન આપવામાં આવે છે.

14 September PYQ’s

પ્રશ્ન ૧. ભારતમાં ‘રાષ્ટ્રીય હિન્દી દિવસ’ ક્યારે ઉજવવામાં આવે છે?

A) ૧૦ જાન્યુઆરી

B) ૧૪ સપ્ટેમ્બર

C) ૨૧ ફેબ્રુઆરી

D) ૧૪ નવેમ્બર

✅ B) ૧૪ સપ્ટેમ્બર

પ્રશ્ન ૨. ભારતીય બંધારણના કયા અનુચ્છેદમાં હિન્દીને રાજભાષા તરીકેનો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો છે?

A) અનુચ્છેદ ૩૫૧

B) અનુચ્છેદ ૨૪૩

C) અનુચ્છેદ ૩૪૩

D) અનુચ્છેદ ૩૭૦

✅ C) અનુચ્છેદ ૩૪૩

પ્રશ્ન ૩. ‘વિશ્વ હિન્દી દિવસ’ (World Hindi Day) ક્યારે મનાવવામાં આવે છે?

A) ૧૪ સપ્ટેમ્બર

B) ૧૦ જાન્યુઆરી

C) ૫ સપ્ટેમ્બર

D) ૨ ઓક્ટોબર

✅ B) ૧૦ જાન્યુઆરી (નોંધ: પ્રથમ વિશ્વ હિન્દી સંમેલન ૧૯૭૫માં નાગપુરમાં યોજાયું હતું)

પ્રશ્ન ૪. હિન્દી ભાષા કઈ લિપિમાં લખવામાં આવે છે?

A) બ્રાહ્મી

B) ખરોષ્ઠી

C) દેવનાગરી

D) રોમન

✅ C) દેવનાગરી

પ્રશ્ન ૫. બંધારણના કયા અનુચ્છેદમાં હિન્દી ભાષાના વિકાસ માટેના નિર્દેશો આપવામાં આવ્યા છે?

A) અનુચ્છેદ ૩૪૩

B) અનુચ્છેદ ૩૪૮

C) અનુચ્છેદ ૩૫૧

D) અનુચ્છેદ ૩૫૦

✅ C) અનુચ્છેદ ૩૫૧

પ્રશ્ન ૬. હિન્દી દિવસની ઉજવણી સૌપ્રથમ કયા વર્ષમાં કરવામાં આવી હતી?

A) ૧૯૪૯

B) ૧૯૫૦

C) ૧૯૫૩

D) ૧૯૬૫

✅ C) ૧૯૫૩

૧૫ સપ્ટેમ્બર: એન્જિનિયર્સ ડે અને આંતરરાષ્ટ્રીય લોકશાહી દિવસ

આ દિવસ એક તરફ ભારતના નવનિર્માણના શિલ્પીઓને સમર્પિત છે, તો બીજી તરફ વિશ્વભરમાં લોકશાહીના મૂલ્યોને મજબૂત કરવાનો સંદેશ આપે છે.

• એન્જિનિયર્સ ડે (Engineers’ Day): ભારતના મહાન સિવિલ એન્જિનિયર સર મોક્ષગુંડમ વિશ્વેશ્વરૈયા (Sir M. Visvesvaraya) ના જન્મદિવસે આ દિવસ ઉજવાય છે. તેમણે મૈસુરના કૃષ્ણરાજ સાગર ડેમ અને હૈદરાબાદના પૂર નિયંત્રણમાં અભૂતપૂર્વ કામ કર્યું હતું.
• લોકશાહી દિવસ (Democracy Day): ૨૦૦૭માં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર દ્વારા આ દિવસની શરૂઆત કરવામાં આવી હતી. તેનો હેતુ વિશ્વભરના દેશોમાં લોકશાહી પ્રણાલીને મજબૂત બનાવવાનો અને લોકોની સહભાગિતા વધારવાનો છે.

15 September PYQ’s

પ્રશ્ન ૧. ભારતમાં ‘એન્જિનિયર્સ ડે’ કોના સન્માનમાં ઉજવવામાં આવે છે?

A) ડૉ. એ.પી.જે. અબ્દુલ કલામ

B) સર એમ. વિશ્વેશ્વરૈયા

C) સી. વી. રમન

D) સત્યેન્દ્ર નાથ બોઝ

✅ B) સર એમ. વિશ્વેશ્વરૈયા

પ્રશ્ન ૨. સર એમ. વિશ્વેશ્વરૈયાને કયા વર્ષે ‘ભારત રત્ન’ પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો હતો?

A) ૧૯૫૦

B) ૧૯૫૪

C) ૧૯૫૫

D) ૧૯૬૦

✅ C) ૧૯૫૫

પ્રશ્ન ૩. ‘આંતરરાષ્ટ્રીય લોકશાહી દિવસ’ (International Day of Democracy) ક્યારે ઉજવાય છે?

A) ૧૫ ઓગસ્ટ

B) ૧૫ સપ્ટેમ્બર

C) ૧૦ ડિસેમ્બર

D) ૨૬ જાન્યુઆરી

✅ B) ૧૫ સપ્ટેમ્બર

પ્રશ્ન ૨. સર એમ. વિશ્વેશ્વરૈયા દ્વારા લખાયેલું કયું પુસ્તક પ્રખ્યાત છે?

A) વિંગ્સ ઓફ ફાયર

B) પ્લેન્ડ ઇકોનોમી ફોર ઇન્ડિયા (Planned Economy for India)

C) ડિસ્કવરી ઓફ ઇન્ડિયા

D) માય એક્સપેરિમેન્ટ વિથ ટ્રુથ

✅ B) પ્લેન્ડ ઇકોનોમી ફોર ઇન્ડિયા

પ્રશ્ન ૫. ‘લોકશાહી એટલે લોકોનું, લોકો દ્વારા અને લોકો માટેનું શાસન’ – આ વ્યાખ્યા કોણે આપી હતી?

A) મહાત્મા ગાંધી

B) અબ્રાહમ લિંકન

C) નેલ્સન મંડેલા

D) જોન એફ. કેનેડી

✅ B) અબ્રાહમ લિંકન

પ્રશ્ન ૬. કયા રાજ્યના દિવાન તરીકે સર એમ. વિશ્વેશ્વરૈયાએ સેવા આપી હતી?

A) હૈદરાબાદ

B) વડોદરા

C) મૈસુર

D) પટિયાલા

✅ C) મૈસુર

વર્ષ ૨૦૨૬ માં આ દિવસે ભારતીય યુવા ઇજનેરોને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે વિશેષ “સ્ટાર્ટઅપ અને ઇનોવેશન” કાર્યક્રમો યોજાશે.

૧૬ સપ્ટેમ્બર: વિશ્વ ઓઝોન દિવસ (World Ozone Day)

સૂર્યના હાનિકારક પારજાંબલી કિરણો (UV Rays) થી પૃથ્વીનું રક્ષણ કરતા ઓઝોન સ્તરના જાળવણી માટે જાગૃતિ ફેલાવવા દર વર્ષે ૧૬ સપ્ટેમ્બરના રોજ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે આ દિવસ મનાવવામાં આવે છે. પૃથ્વીના સુરક્ષા કવચના સંરક્ષણને સમર્પિત ૧૬ સપ્ટેમ્બર: વિશ્વ ઓઝોન દિવસ વિશેની સંપૂર્ણ માહિતી અને પરીક્ષાલક્ષી પ્રશ્નોત્તરી નીચે મુજબ છે.

• મોન્ટ્રીયલ પ્રોટોકોલ: ઓઝોન સ્તરને નુકસાન પહોંચાડતા પદાર્થો (જેમ કે CFCs) ના ઉત્પાદન અને વપરાશને ઘટાડવા માટે ૧૯૮૭માં કેનેડાના મોન્ટ્રીયલ શહેરમાં આ ઐતિહાસિક સંધિ થઈ હતી.
• ઓઝોનનું કાર્ય: તે સૂર્યના અલ્ટ્રાવાયોલેટ કિરણોને શોષી લે છે, જે મનુષ્યોમાં ચામડીનું કેન્સર, આંખના મોતિયા અને ઇકોસિસ્ટમને થતા નુકસાનથી બચાવે છે.
• વૈજ્ઞાનિક વિગત: ઓઝોન ($O_3$) ના ત્રણ પરમાણુઓથી બનેલો વાયુ છે. તે પૃથ્વી સપાટીથી ૧૫ થી ૩૦ કિમીની ઊંચાઈએ સૌથી વધુ જોવા મળે છે.

16 September PYQ’s

પ્રશ્ન ૧. ‘વિશ્વ ઓઝોન દિવસ’ ક્યારે ઉજવવામાં આવે છે?

A) ૨૨ એપ્રિલ

B) ૫ જૂન

C) ૧૬ સપ્ટેમ્બર

D) ૨૨ મે

✅ C) ૧૬ સપ્ટેમ્બર

પ્રશ્ન ૨. ઓઝોન સ્તરના સંરક્ષણ માટે કઈ આંતરરાષ્ટ્રીય સંધિ (Protocol) કરવામાં આવી હતી?

A) ક્યોટો પ્રોટોકોલ

B) મોન્ટ્રીયલ પ્રોટોકોલ

C) પેરિસ સમજૂતી

D) નાગોયા પ્રોટોકોલ

✅ B) મોન્ટ્રીયલ પ્રોટોકોલ

પ્રશ્ન ૩. વાતાવરણના કયા સ્તરમાં ઓઝોન વાયુનું પડ સૌથી વધુ જોવા મળે છે?

A) ક્ષોભ મંડળ (Troposphere)

B) સમતાપ મંડળ (Stratosphere)

C) મધ્ય મંડળ (Mesosphere)

D) બાહ્ય મંડળ (Exosphere)

✅ B) સમતાપ મંડળ

પ્રશ્ન ૪. ઓઝોન સ્તરમાં ગાબડા (Hole) પાડવા માટે મુખ્યત્વે કયો વાયુ જવાબદાર છે?

A) કાર્બન ડાયોક્સાઈડ ($CO_2$)

B) મિથેન ($CH_4$)

C) ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન (CFC)

D) નાઇટ્રોજન

✅ C) ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન (CFC)

પ્રશ્ન ૫. ઓઝોન સ્તરની જાડાઈ માપવા માટે કયા એકમનો ઉપયોગ થાય છે?

A) ડેસિબલ

B) ડોબ્સન (Dobson Unit)

C) મીટર

D) બેકવેરલ

✅ B) ડોબ્સન (Dobson Unit)

પ્રશ્ન ૬. ઓઝોન અણુમાં ઓક્સિજનના કેટલા પરમાણુઓ હોય છે?

A) ૧

B) ૨

C) ૩

D) ૪

✅ C) ૩ ($O_3$)

૨૧ સપ્ટેમ્બર: આંતરરાષ્ટ્રીય શાંતિ દિવસ (International Day of Peace)

સમગ્ર વિશ્વમાં શાંતિના આદર્શોને મજબૂત કરવા અને ૨૪ કલાક માટે અહિંસા તથા યુદ્ધવિરામ (Ceasefire) જાળવવાના હેતુથી દર વર્ષે ૨૧ સપ્ટેમ્બરના રોજ આ દિવસ મનાવવામાં આવે છે.

• શાંતિનો ઘંટ (Peace Bell): યુનાઇટેડ નેશન્સના મુખ્ય મથક (ન્યૂયોર્ક) ખાતે જાપાન દ્વારા ભેટ આપવામાં આવેલો ‘પીસ બેલ’ વગાડીને આ દિવસની શરૂઆત કરવામાં આવે છે. આ ઘંટ તમામ ખંડોના બાળકો દ્વારા દાનમાં આપવામાં આવેલા સિક્કાઓમાંથી બનાવવામાં આવ્યો છે.
• મહત્વ: આ દિવસ જાતિવાદ, ભેદભાવ અને યુદ્ધ જેવી પરિસ્થિતિઓનો અંત લાવીને માનવતાના કલ્યાણ માટે કાર્ય કરવાની પ્રેરણા આપે છે.
• સંદેશ: શાંતિ એ માત્ર યુદ્ધની ગેરહાજરી નથી, પરંતુ તે ન્યાય અને સમાનતા સાથે જોડાયેલી પ્રક્રિયા છે.

21 September PYQ’s

પ્રશ્ન ૧. ‘આંતરરાષ્ટ્રીય શાંતિ દિવસ’ ક્યારે ઉજવવામાં આવે છે?

A) ૨ ઓક્ટોબર

B) ૨૧ સપ્ટેમ્બર

C) ૧૦ ડિસેમ્બર

D) ૨૪ ઓક્ટોબર

✅ B) ૨૧ સપ્ટેમ્બર

પ્રશ્ન ૨. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) દ્વારા આંતરરાષ્ટ્રીય શાંતિ દિવસની જાહેરાત કયા વર્ષમાં કરવામાં આવી હતી?

A) ૧૯૪૫

B) ૧૯૮૧

C) ૨૦૦૧

D) ૨૦૧૦

✅ B) ૧૯૮૧

પ્રશ્ન ૩. આંતરરાષ્ટ્રીય શાંતિ દિવસનું મુખ્ય પ્રતીક કયું પક્ષી છે?

A) મોર

B) ચકલી

C) સફેદ કબૂતર

D) ગરુડ

✅ C) સફેદ કબૂતર

પ્રશ્ન ૪. ૨૧ સપ્ટેમ્બર સિવાય, ભારતમાં કયા દિવસને ‘ગાંધી જયંતિ’ નિમિત્તે ‘આંતરરાષ્ટ્રીય અહિંસા દિવસ’ તરીકે ઉજવાય છે?

A) ૧૫ ઓગસ્ટ

B) ૨ ઓક્ટોબર

C) ૩૦ જાન્યુઆરી

D) ૨૬ જાન્યુઆરી

✅ B) ૨ ઓક્ટોબર

પ્રશ્ન ૫. યુનાઇટેડ નેશન્સ (UN) ના મુખ્ય મથક ખાતે કયા દેશ દ્વારા ‘પીસ બેલ’ (Peace Bell) ભેટ આપવામાં આવ્યો છે?

A) ભારત

B) અમેરિકા

C) જાપાન

D) રશિયા

✅ C) જાપાન

૨૭ સપ્ટેમ્બર: વિશ્વ પ્રવાસન દિવસ (World Tourism Day)

સમગ્ર વિશ્વમાં પ્રવાસનના મહત્વ વિશે જાગૃતિ લાવવા અને તેના દ્વારા આર્થિક, સામાજિક, સાંસ્કૃતિક અને રાજકીય મૂલ્યોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે દર વર્ષે ૨૭ સપ્ટેમ્બરના રોજ આ દિવસ ઉજવવામાં આવે છે.

• પ્રવાસનનું મહત્વ: પ્રવાસન એ વિશ્વના સૌથી ઝડપથી વિકસતા આર્થિક ક્ષેત્રોમાંનું એક છે. તે લાખો લોકોને રોજગારી પૂરી પાડે છે અને વિવિધ દેશોની સંસ્કૃતિઓને નજીક લાવે છે.
• ભારત અને પ્રવાસન: ભારત પોતાની ભૌગોલિક વિવિધતા, ઐતિહાસિક વારસો (જેમ કે તાજમહેલ, અજંતા-ઈલોરા) અને આધ્યાત્મિક પ્રવાસન માટે વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત છે. ‘અતુલ્ય ભારત’ (Incredible India) અભિયાન આ માટે કાર્યરત છે.
• ગુજરાતનો સંદર્ભ: ‘કચ્છ નહીં દેખા તો કુછ નહીં દેખા’ અને ‘ખુશબુ ગુજરાત કી’ જેવા સૂત્રો દ્વારા ગુજરાત પ્રવાસન (Statue of Unity, ગીર, સોમનાથ) વૈશ્વિક સ્તરે ચમકી રહ્યું છે.

27 September PYQ’s

પ્રશ્ન ૧. ‘વિશ્વ પ્રવાસન દિવસ’ ક્યારે ઉજવવામાં આવે છે?

A) ૨૫ જાન્યુઆરી

B) ૨૭ સપ્ટેમ્બર

C) ૨૭ ઓગસ્ટ

D) ૧ ઓક્ટોબર

✅ B) ૨૭ સપ્ટેમ્બર

પ્રશ્ન ૨. ભારતમાં ‘રાષ્ટ્રીય પ્રવાસન દિવસ’ (National Tourism Day) ક્યારે ઉજવાય છે?

A) ૨૫ જાન્યુઆરી

B) ૨૬ જાન્યુઆરી

C) ૫ જૂન

D) ૨૭ સપ્ટેમ્બર

✅ A) ૨૫ જાન્યુઆરી (નોંધ: રાષ્ટ્રીય અને વિશ્વ પ્રવાસન દિવસમાં ખાસ ધ્યાન રાખવું)

પ્રશ્ન ૩. UNWTO (World Tourism Organization) નું મુખ્ય મથક ક્યાં આવેલું છે?

A) પેરિસ (ફ્રાન્સ)

B) મેડ્રિડ (સ્પેન)

C) જીનીવા (સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડ)

D) ન્યૂયોર્ક (અમેરિકા)

✅ B) મેડ્રિડ (સ્પેન)

પ્રશ્ન ૪. ભારતીય પ્રવાસન નિગમ (ITDC) ની સ્થાપના કયા વર્ષમાં થઈ હતી?

A) ૧૯૫૦

B) ૧૯૬૬

C) ૧૯૭૫

D) ૧૯૮૦

✅ B) ૧૯૬૬

પ્રશ્ન ૫. ગુજરાત ટુરીઝમના બ્રાન્ડ એમ્બેસેડર કોણ છે?

A) સચિન તેંડુલકર

B) અમિતાભ બચ્ચન

C) નરેન્દ્ર મોદી

D) પરેશ રાવલ

✅ B) અમિતાભ બચ્ચન

વર્ષ ૨૦૨૬ માં આ દિવસ “પ્રવાસન અને હરિયાળું રોકાણ” (Tourism and Green Investments) જેવા વિષયો પર કેન્દ્રિત હશે.

૨૮ સપ્ટેમ્બર: શહીદ ભગત સિંહ જયંતિ (Shaheed Bhagat Singh Jayanti)

ભારતની આઝાદી માટે નાની ઉંમરે હસતા મુખે ફાંસીના માંચડે ચડી જનાર મહાન ક્રાંતિકારી ભગત સિંહનો જન્મ ૨૮ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૦૭ના રોજ થયો હતો. તેમનું બલિદાન આજે પણ કરોડો યુવાનો માટે દેશભક્તિની પ્રેરણા છે.

• ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓ: જલિયાવાલા બાગ હત્યાકાંડની તેમના મન પર ઊંડી અસર પડી હતી. તેમણે લાલા લજપતરાયના મૃત્યુનો બદલો લેવા માટે સોન્ડર્સની હત્યા અને દિલ્હી એસેમ્બલીમાં બોમ્બ ફેંકવા જેવી સાહસિક ઘટનાઓને અંજામ આપ્યો હતો.
• વિચારો: તેઓ માત્ર સશસ્ત્ર ક્રાંતિકારી જ નહીં, પણ ઊંડા વિચારક પણ હતા. જેલવાસ દરમિયાન તેમણે “હું નાસ્તિક કેમ છું?” (Why I am an Atheist) નામનું વિખ્યાત પુસ્તક લખ્યું હતું.
• શહાદત: ૨૩ માર્ચ, ૧૯૩૧ના રોજ ભગત સિંહ, રાજગુરુ અને સુખદેવને લાહોર જેલમાં ફાંસી આપવામાં આવી હતી (જેને આપણે ‘શહીદ દિવસ’ તરીકે ઉજવીએ છીએ).

28 September PYQ’s

પ્રશ્ન ૧. શહીદ ભગત સિંહનો જન્મ કયા વર્ષમાં થયો હતો?

A) ૧૯૦૫

B) ૧૯૦૭

C) ૧૯૦૯

D) ૧૯૧૧

✅ B) ૧૯૦૭

પ્રશ્ન ૨. ભગત સિંહે દિલ્હી સેન્ટ્રલ એસેમ્બલીમાં કોની સાથે મળીને બોમ્બ ફેંક્યો હતો?

A) ચંદ્રશેખર આઝાદ

B) બટુકેશ્વર દત્ત

C) સુખદેવ

D) રાજગુરુ

✅ B) બટુકેશ્વર દત્ત

પ્રશ્ન ૩. ‘ઇન્કિલાબ ઝિંદાબાદ’ સૂત્રને લોકપ્રિય બનાવવાનું શ્રેય કોને જાય છે?

A) સુભાષચંદ્ર બોઝ

B) મહાત્મા ગાંધી

C) ભગત સિંહ

D) મૌલાના હસરત મોહાની (સૂત્રના સર્જક)

✅ C) ભગત સિંહ (નોંધ: સૂત્ર લખ્યું હતું હસરત મોહાનીએ, પણ લોકપ્રિય ભગત સિંહે કર્યું હતું)

પ્રશ્ન ૪. ભગત સિંહ કયા ક્રાંતિકારી સંગઠન સાથે જોડાયેલા હતા?

A) અનુશીલન સમિતિ

B) અભિનવ ભારત

C) HSRA (Hindustan Socialist Republican Association)

D) ગદર પાર્ટી

✅ C) HSRA

પ્રશ્ન ૫. ભગત સિંહ દ્વારા જેલમાંથી લખાયેલું પ્રસિદ્ધ પુસ્તક કયું છે?

A) અનહેપી ઇન્ડિયા

B) ઈન્ડિયા ડિવાઈડેડ

C) વાય આઈ એમ એન એથિસ્ટ (Why I am an Atheist)

D) ગીતા રહસ્ય

✅ C) વાય આઈ એમ એન એથિસ્ટ

૨૯ સપ્ટેમ્બર: વિશ્વ હૃદય દિવસ (World Heart Day)

હૃદયરોગ (Cardiovascular Diseases) વિશે જાગૃતિ ફેલાવવા, તેનાથી થતા મૃત્યુદરને ઘટાડવા અને લોકોને તંદુરસ્ત જીવનશૈલી અપનાવવા પ્રોત્સાહિત કરવા માટે દર વર્ષે ૨૯ સપ્ટેમ્બરના રોજ આ દિવસ મનાવવામાં આવે છે.

• જાગૃતિ: આ દિવસ આપણને ધૂમ્રપાન છોડવા, પૌષ્ટિક આહાર લેવા અને નિયમિત વ્યાયામ કરવા જેવી બાબતો પર ભાર મૂકવાની પ્રેરણા આપે છે.
• વૈશ્વિક અભિયાન: દર વર્ષે એક ચોક્કસ થીમ (Theme) સાથે આ દિવસ ઉજવાય છે, જે ડિજિટલ હેલ્થ અને હૃદયની સંભાળ વચ્ચેના સેતુ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.

29 September PYQ’s

પ્રશ્ન ૧. ‘વિશ્વ હૃદય દિવસ’ (World Heart Day) ક્યારે ઉજવવામાં આવે છે?

A) ૨૧ સપ્ટેમ્બર

B) ૨૯ સપ્ટેમ્બર

C) ૧ ડિસેમ્બર

D) ૭ એપ્રિલ

✅ B) ૨૯ સપ્ટેમ્બર

પ્રશ્ન ૨. ‘વર્લ્ડ હાર્ટ ફેડરેશન’ (WHF) નું મુખ્ય મથક ક્યાં આવેલું છે?

A) ન્યૂયોર્ક

B) જીનીવા (સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડ)

C) પેરિસ

D) લંડન

✅ B) જીનીવા

પ્રશ્ન ૩. મનુષ્યના હૃદયમાં સામાન્ય રીતે કેટલા ખંડો (Chambers) હોય છે?

A) ૨

B) ૩

C) ૪

D) ૫

✅ C) ૪ (બે કર્ણક અને બે ક્ષેપક)

પ્રશ્ન ૪. હૃદયના ધબકારા માપવા માટે કયા સાધનનો ઉપયોગ થાય છે?

A) સ્ફિગ્મોમેનોમીટર

B) સ્ટેથોસ્કોપ

C) થર્મોમીટર

D) બેરોમીટર

✅ B) સ્ટેથોસ્કોપ

પ્રશ્ન ૫. રક્તદાબ (Blood Pressure) માપવા માટે કયા સાધનનો ઉપયોગ થાય છે?

A) સ્ટેથોસ્કોપ

B) સ્ફિગ્મોમેનોમીટર

C) હાઇગ્રોમીટર

D) લેક્ટોમીટર

✅ B) સ્ફિગ્મોમેનોમીટર

નિષ્કર્ષ (Conclusion)

સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ નો મહિનો જ્ઞાન, વારસો અને માનવીય મૂલ્યોના સંગમ સમાન છે. મહિનાની શરૂઆત શિક્ષક દિવસ અને સાક્ષરતા દિવસ થી થાય છે, જે સમાજમાં શિક્ષણના મહત્વને પ્રસ્થાપિત કરે છે. મધ્યમાં હિન્દી દિવસ અને એન્જિનિયર્સ ડે દ્વારા આપણે આપણી ભાષાકીય ઓળખ અને આધુનિક ભારતના નિર્માણના શિલ્પીઓને યાદ કરીએ છીએ.

જ્યારે મહિનાનો અંત શાંતિ, પ્રવાસન અને શહીદ ભગત સિંહ ના બલિદાનના સ્મરણ સાથે થાય છે. આ મહિનો આપણને માત્ર વ્યક્તિગત વિકાસ જ નહીં, પરંતુ પર્યાવરણ (ઓઝોન દિવસ) અને સ્વાસ્થ્ય (હૃદય દિવસ) પ્રત્યે પણ જાગૃત કરે છે.

• જૂન મહિનાના મહત્વપૂર્ણ દિવસો 2026

FAQ – સપ્ટેમ્બર 2026

૧. ૫ સપ્ટેમ્બરે ‘શિક્ષક દિવસ’ કેમ ઉજવવામાં આવે છે?

આ દિવસે ભારતના પ્રથમ ઉપરાષ્ટ્રપતિ અને બીજા રાષ્ટ્રપતિ ડૉ. સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણનનો જન્મદિવસ છે. તેઓ એક પ્રકાંડ વિદ્વાન અને આદર્શ શિક્ષક હતા, તેથી તેમના સન્માનમાં ૧૯૬૨ થી આ દિવસ ઉજવાય છે.

૨. ‘રાષ્ટ્રીય હિન્દી દિવસ’ અને ‘વિશ્વ હિન્દી દિવસ’ વચ્ચે શું તફાવત છે?

• રાષ્ટ્રીય હિન્દી દિવસ: ૧૪ સપ્ટેમ્બરે ઉજવાય છે (૧૯૪૯માં આ દિવસે હિન્દીને ભારતની રાજભાષાનો દરજ્જો મળ્યો હતો).
• વિશ્વ હિન્દી દિવસ: ૧૦ જાન્યુઆરીએ ઉજવાય છે (વૈશ્વિક સ્તરે હિન્દીના પ્રચાર માટે).

૩. ૧૬ સપ્ટેમ્બર ‘વિશ્વ ઓઝોન દિવસ’ નું શું મહત્વ છે?

૧૬ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૮૭ ના રોજ ઓઝોન સ્તરના રક્ષણ માટે ‘મોન્ટ્રીયલ પ્રોટોકોલ’ પર હસ્તાક્ષર થયા હતા. આ દિવસ આપણને પૃથ્વીના સુરક્ષા કવચ (ઓઝોન સ્તર) ને બચાવવાની પ્રેરણા આપે છે.

૪. ૨૦૨૬ માં ‘એન્જિનિયર્સ ડે’ કોની યાદમાં ઉજવવામાં આવશે?

ભારતના સૌથી મહાન સિવિલ એન્જિનિયર સર એમ. વિશ્વેશ્વરૈયાની યાદમાં ૧૫ સપ્ટેમ્બરના રોજ આ દિવસ ઉજવાય છે. તેમને ‘આધુનિક મૈસૂરના પિતા’ પણ કહેવામાં આવે છે.

૫. ‘વિશ્વ પ્રવાસન દિવસ’ ૨૦૨૬ ની ઉજવણીનો હેતુ શું છે?

૨૭ સપ્ટેમ્બરના રોજ ઉજવાતા આ દિવસનો હેતુ આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયમાં પ્રવાસનનું મહત્વ સમજાવવાનો છે, જેથી સામાજિક, સાંસ્કૃતિક અને આર્થિક મૂલ્યોને પ્રોત્સાહન મળે.

• Important Days In May 2026

આશા કરું છું સપ્ટેમ્બર મહિનાના મહત્વપૂર્ણ દિવસો 2026 વિશેની આ માહિતી તમને પસંદ આવી હશે. માહિતી ને તમારા સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષા વાળા મિત્રો સાથે જરૂર શેર કરો.