ગુજરાત સરકારની જાહેર રજાઓ 2026 | Gujarat Government Holiday List

ગુજરાત સરકાર દર વર્ષે સરકારી કચેરીઓ, શાળાઓ, કોલેજો, બેંકો અને અન્ય જાહેર સંસ્થાઓ માટે જાહેર રજાઓની યાદી જાહેર કરે છે. આ રજાઓ કર્મચારીઓ, વિદ્યાર્થીઓ અને સામાન્ય નાગરિકો માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ હોય છે. આની સંપૂર્ણ યાદી આજની પોસ્ટમાં જોવા મળશે.

આ લેખમાં ગુજરાત સરકારની જાહેર રજાઓ 2026 વિશે સંપૂર્ણ માહિતી, રજાઓનું મહત્વ, કર્મચારીઓ માટેના નિયમો, બેંકો અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ પર તેનો પ્રભાવ તેમજ રજાઓનું આયોજન કેવી રીતે કરવું તેની વિગતવાર ચર્ચા કરવામાં આવી છે.

ગુજરાત સરકારની જાહેર રજાઓ 2026 (Gujarat Government Holiday)

જો તમે વર્ષ 2026 માટે પ્રવાસ, અભ્યાસ, વ્યવસાય અથવા પરિવારિક કાર્યક્રમોનું આયોજન કરી રહ્યા છો, તો ગુજરાત સરકારની જાહેર રજાઓની યાદી અગાઉથી જાણવી તમારા માટે ખૂબ જ લાભદાયી સાબિત થઈ શકે છે.

નવા વર્ષનું આયોજન કરવા માટે સરકારી રજાઓની સચોટ માહિતી હોવી ખૂબ જ જરૂરી છે. ગુજરાત સરકાર દ્વારા વર્ષ ૨૦૨૬ માટે સત્તાવાર જાહેર રજાઓનું લિસ્ટ બહાર પાડવામાં આવ્યું છે. આ વર્ષે પણ ઘણા મહત્વના સાંસ્કૃતિક, ધાર્મિક અને રાષ્ટ્રીય તહેવારો પર રજાઓ જાહેર કરવામાં આવી છે, જે નાગરિકો અને સરકારી કર્મચારીઓને તેમના કૌટુંબિક પ્રસંગો અને પ્રવાસનું આયોજન કરવામાં મદદરૂપ બનશે.

આ વિસ્તૃત આર્ટીકલમાં આપણે ગુજરાત સરકારની વર્ષ ૨૦૨૬ ની તમામ મુખ્ય રજાઓ, બેંક રજાઓ, મરજિયાત (ઐચ્છિક) રજાઓ અને તે તહેવારોનું મહત્વ ખૂબ જ વિગતવાર સમજીશું. અહીં આપેલી તમામ વિગતો સંપૂર્ણપણે મૌલિક અને સચોટ છે, જેથી વાચકોને એક જ જગ્યાએથી બધી જ અધિકૃત માહિતી મળી રહે.

• વિશ્વમાં જાણવા જેવું

વર્ષ ૨૦૨૬ ની મુખ્ય જાહેર રજાઓનું સંપૂર્ણ લિસ્ટ

વર્ષ ૨૦૨૬ દરમિયાન આવતા તમામ મુખ્ય તહેવારો અને રાષ્ટ્રીય દિવસોની યાદી નીચે મુજબના કોષ્ટકમાં વિગતવાર આપવામાં આવી છે. આ યાદીમાં તહેવારનું નામ, અંગ્રેજી કેલેન્ડરની તારીખ અને અઠવાડિયાનો કયો વાર છે તેની સ્પષ્ટ માહિતી સામેલ છે.

ખાસ નોંધ: મુસ્લિમ ધર્મના તહેવારો જેવા કે રમઝાન ઈદ, બકરી ઈદ, મોહરમ અને ઈદ-એ-મિલાદની રજાઓ ચંદ્રના દર્શનના આધારે બદલાઈ શકે છે. જો આ તારીખોમાં કોઈ ફેરફાર થશે, તો તે અંગે સરકાર દ્વારા અલગથી જાહેરાત કરવામાં આવશે.

રવિવારે આવતા મુખ્ય તહેવારો (જેનો અલગથી લાભ નહીં મળે)

વર્ષ ૨૦૨૬ ના કેલેન્ડરમાં કેટલાક એવા મોટા તહેવારો છે જે સામાન્ય સાપ્તાહિક રજા એટલે કે રવિવારના દિવસે આવી રહ્યા છે. આના કારણે કર્મચારીઓને આ તહેવારો માટે અલગથી વધારાની જાહેર રજાનો લાભ મળી શકશે નહીં.

• મહા શિવરાત્રી: ૧૫ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬, રવિવાર
• ભગવાન શ્રી પરશુરામ જયંતી: ૧૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬, રવિવાર
• દિવાળી (દીપાવલી / લક્ષ્મી પૂજન): ૦૮ નવેમ્બર ૨૦૨૬, રવિવાર

આ મુખ્ય ત્રણ તહેવારો રવિવારે આવતા હોવાથી ૨૦૨૬ ના વર્ષમાં કુલ જાહેર રજાઓની ગણતરીમાં આ દિવસો સામાન્ય રજા તરીકે જ ગણાશે.

મરજિયાત રજાઓ (Optional / Restricted Holidays) ૨૦૨૬

ગુજરાત સરકાર દ્વારા જાહેર રજાઓ ઉપરાંત ૩૫ જેટલી મરજિયાત રજાઓની યાદી પણ બહાર પાડવામાં આવી છે. નિયમો અનુસાર, સરકારી કર્મચારીઓ આ આખી યાદીમાંથી પોતાની પસંદગી મુજબ વર્ષમાં વધુમાં વધુ કોઈ પણ બે (૨) મરજિયાત રજાઓ ભોગવી શકે છે. આ માટે કર્મચારીએ સક્ષમ અધિકારીની પૂર્વ મંજૂરી લેવી અનિવાર્ય છે.

• ખ્રિસ્તી નૂતન વર્ષ દિન: ૦૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (ગુરૂવાર)
• વાસી ઉત્તરાયણ: ૧૫ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (ગુરૂવાર)
• વિશ્વકર્મા જયંતી: ૩૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (શનિવાર)
• હજરત અલીનો જન્મદિવસ: ૧૧ માર્ચ ૨૦૨૬ (બુધવાર)
• ગુડી પડવો / ચૈત્રી નવરાત્રી પ્રારંભ: ૧૯ માર્ચ ૨૦૨૬ (ગુરૂવાર)
• જમશેદી નવરોઝ (પારસી નવું વર્ષ): ૨૧ માર્ચ ૨૦૨૬ (શનિવાર)
• હનુમાન જયંતી: ૦૨ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (ગુરૂવાર)
• બુદ્ધ પૂર્ણિમા: ૦૧ મે ૨૦૨૬ (શુક્રવાર)
• રથયાત્રા (અષાઢી બીજ): ૧૬ જુલાઈ ૨૦૨૬ (ગુરૂવાર)
• પારસી નૂતન વર્ષ (પતેતી): ૧૬ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (રવિવાર)
• ગણેશ ચતુર્થી: ૧૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (મંગળવાર)
• ધનતેરસ: ૦૬ નવેમ્બર ૨૦૨૬ (શુક્રવાર)

આ રજાઓ કર્મચારીઓ પોતાની ધાર્મિક આસ્થા અથવા અંગત જરૂરિયાત મુજબ મેનેજ કરી શકે છે.

બેંક રજાઓ (Bank Holiday List) ૨૦૨૬ ની વિગતો

ગુજરાતમાં આવેલી તમામ રાષ્ટ્રીયકૃત, સહકારી અને ખાનગી બેંકો માટે પણ રજાઓનું આયોજન અલગથી નક્કી કરવામાં આવે છે. બેંકોમાં દર મહિનાના બીજા અને ચોથા શનિવારે સત્તાવાર રજા હોય છે, જ્યારે પ્રથમ, ત્રીજા અને પાંચમા શનિવારે નિયમિત કામકાજ ચાલુ રહે છે.

તમામ રવિવારો અને મુખ્ય રાષ્ટ્રીય તહેવારો ઉપરાંત, ૧ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ બેંકોના વાર્ષિક હિસાબોની પૂર્ણાહુતિ (Annual Closing of Bank Accounts) હોવાથી તે દિવસે સામાન્ય જનતા માટે બેંકિંગ કામકાજ બંધ રહેશે. ગ્રાહકોએ નાણાકીય લેવડદેવડ અટકતી અટકાવવા માટે આ કેલેન્ડર ધ્યાનમાં રાખવું જરૂરી છે.

મુખ્ય તહેવારો અને રાષ્ટ્રીય દિવસોનું વિગતવાર વિશ્લેષણ

આપણે કોષ્ટકમાં જોયેલી મુખ્ય રજાઓ પાછળ કયો સાંસ્કૃતિક કે ઐતિહાસિક સંદર્ભ છુપાયેલો છે, તે જાણવું રસપ્રદ રહેશે. ચાલો દરેક મુખ્ય રજા વિશે વિગતવાર માહિતી મેળવીએ.

વર્ષ ૨૦૨૬ ના કેલેન્ડરમાં સામેલ ગુજરાત સરકારની મુખ્ય સત્તાવાર રજાઓ અને રાષ્ટ્રીય પર્વો પાછળ ઊંડો સાંસ્કૃતિક, ઐતિહાસિક અને સામાજિક વારસો રહેલો છે. આ તહેવારો માત્ર કેલેન્ડરની તારીખો નથી, પરંતુ ગુજરાતની અસ્મિતા અને વિવિધતાના પ્રતીક છે.

તમે જણાવેલા મુખ્ય તહેવારોના વિશ્લેષણને વધુ ઊંડાણપૂર્વક સમજવા માટે, અહીં તમામ ૨૩ મુખ્ય જાહેર રજાઓ અને રવિવારે આવતા મહત્વના ઉત્સવોનું પ્રત્યેક બિંદુ વાઇઝ અત્યંત વિસ્તૃત અને મૌલિક વિશ્લેષણ પ્રસ્તુત છે.

૧. મકર સંક્રાંતિ (ઉત્તરાયણ) – ૧૪ જાન્યુઆરી

ખગોળીય દ્રષ્ટિએ આ દિવસે સૂર્ય ધનુ રાશિ છોડીને મકર રાશિમાં ઉત્તર તરફ પ્રયાણ કરે છે, જેને ‘ઉત્તરાયણ’ કહે છે. ગુજરાતમાં આ દિવસ માત્ર ધાર્મિક અંજલિ પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ એક ભવ્ય સામાજિક મહોત્સવ છે.

• સાંસ્કૃતિક રીત-રિવાજ: આ દિવસે વહેલી સવારથી જ અબાલ-વૃદ્ધ સૌ ધાબા પર પતંગબાજીનો આનંદ માણે છે. ‘કાપો છે’, ‘એ લપેટ’ ના ગગનભેદી નારાઓથી વાતાવરણ ગુંજી ઉઠે છે.
• ખાનપાનનું મહત્વ: શિયાળાની ઋતુ હોવાથી શરીરને ઉર્જા આપવા માટે તલ-ગોળની સાંકળી, મમરાના લાડુ, સીંગપાક અને ખાસ કરીને સુરતી ઊંધિયું અને જલેબી ખાવાની પરંપરા છે. રાત્રે આકાશમાં સફેદ પતંગો અને ‘તુક્કલ’ (કંદીલ) છોડવામાં આવે છે.
• દાનનું મહત્વ: હિન્દુ પરંપરા મુજબ આ દિવસે ગાયોને ઘાસચારો (લીલોતરી) ખવડાવવાનું અને ગરીબોને તલ, ગુપ્ત દાન કે વસ્ત્ર દાન કરવાનું અનંત પુણ્ય માનવામાં આવે છે.

૨. પ્રજાસત્તાક દિવસ (Republic Day) – ૨૬ જાન્યુઆરી

આ દિવસ ભારતના ગૌરવશાળી લોકશાહી ઇતિહાસનું પ્રતીક છે. ૧૫ ઓગસ્ટ ૧૯૪૭ ના રોજ આઝાદી મળ્યા બાદ, દેશને ચલાવવા માટે ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકરના વડપણ હેઠળ તૈયાર થયેલું વિશ્વનું સૌથી મોટું લેખિત બંધારણ ૨૬ જાન્યુઆરી ૧૯૫૦ ના રોજ સત્તાવાર રીતે અમલમાં આવ્યું હતું.

• રાજ્યકક્ષાની ઉજવણી: ગુજરાત સરકાર દર વર્ષે પ્રજાસત્તાક દિવસની રાજ્યકક્ષાની ઉજવણી અલગ-અલગ જિલ્લા મથકો પર કરે છે. જેમાં રાજ્યપાલ અને મુખ્યમંત્રીની ઉપસ્થિતિમાં ભવ્ય પરેડ, પોલીસ દળના કરતબો અને વિવિધ સરકારી વિભાગોની ઝાંખીઓ (Tableaux) પ્રદર્શિત કરવામાં આવે છે.
• સામાજિક માહોલ: શાળા, કોલેજો, ગ્રામ પંચાયતો અને સોસાયટીઓમાં વહેલી સવારે ધ્વજવંદન કરીને રાષ્ટ્રગીતનું ગાન કરવામાં આવે છે. દેશભક્તિના ગીતો અને સાંસ્કૃતિક નાટકો દ્વારા નવી પેઢીને લોકશાહીના મૂલ્યોની સમજ આપવામાં આવે છે.

૩. હોળી (બીજો દિવસ – ધુળેટી) – ૦૪ માર્ચ

વસંત ઋતુના આગમનની સાથે આવતો આ ઉત્સવ પ્રકૃતિના બદલાતા રંગોને પ્રતિબિંબિત કરે છે. પૌરાણિક કથા અનુસાર, ભગવાન વિષ્ણુના પરમ ભક્ત પ્રહલાદને મારી નાખવાના આસુરી પ્રયાસમાં હોલિકા પોતે જ અગ્નિમાં ભસ્મીભૂત થઈ ગઈ હતી.

• પ્રથમ દિવસ (હોલિકા દહન): ફાગણ સુદ પૂનમની રાત્રે ગામના ચોકમાં કે સોસાયટીના મેદાનમાં છાણા, લાકડા એકઠા કરીને હોળી પ્રગટાવવામાં આવે છે. લોકો હોળીની પ્રદક્ષિણા કરે છે અને તેમાં ધાણી, મકાઈના ફૂલા અને શ્રીફળ હોમીને વંદન કરે છે. નવા જન્મેલા બાળકોને હોળીની પ્રદક્ષિણા કરાવવાની પ્રથા પણ છે જેને ‘ઢૂંઢ’ કહે છે.
• બીજો દિવસ (ધુળેટી): આ રંગો અને પરસ્પર ભાઈચારાનો તહેવાર છે. લોકો જૂના વેરઝેર ભૂલીને એકબીજા પર ગુલાલ અને પાણીના રંગો છાંટે છે. પલાશ (કેસૂડા) ના ફૂલોના કુદરતી રંગથી રમવાની પરંપરા સ્વાસ્થ્ય માટે પણ ગુણકારી માનવામાં આવે છે.

૪. ચેટીચંડ – ૧૯ માર્ચ

ચેટીચંડ એ સિંધી સમાજનો સૌથી પવિત્ર અને મોટો તહેવાર છે. આ દિવસને સિંધી સંસ્કૃતિના આરાધ્ય દેવ સાંઈ ઝુલેલાલના જન્મોત્સવ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. સિંધી કેલેન્ડર મુજબ ચેત (ચૈત્ર) મહિનાના શુક્લ પક્ષના બીજા દિવસે આ ઉત્સવ આવે છે.

• ઐતિહાસિક સંદર્ભ: મધ્યકાલીન યુગમાં સિંધ પ્રાંતના ક્રૂર શાસક મિરખશાહના અત્યાચારોથી કંટળીને હિન્દુઓએ સિંધુ નદીના કિનારે કઠિન તપસ્યા કરી હતી. તેમની પ્રાર્થનાના ફળસ્વરૂપે જળદેવતાએ ‘ઉડેરોલાલ’ (ઝુલેલાલ) તરીકે અવતાર લીધો અને જનતાની રક્ષા કરી હતી.
• ઉજવણીની શૈલી: આ દિવસે સિંધી પરિવારો નદી કે જળાશયના કિનારે જઈને ‘બહરાણા સાહેબ’ (જ્યોત, અક્ષત, કળશ અને ફળની સજાવટ) નું પૂજન કરે છે. ‘છેજ’ નૃત્ય કરવામાં આવે છે અને પ્રસાદ તરીકે ‘તાહીરી’ (મીઠો ભાત) અને ચણા વહેંચવામાં આવે છે.

૫. રમઝાન ઈદ (ઈદ-ઉલ-ફિત્ર) – ૨૧ માર્ચ

ઇસ્લામ ધર્મમાં રમઝાન ઈદ એ ત્યાગ, સંયમ અને પવિત્રતાનો તહેવાર છે. મુસ્લિમ સમુદાયના લોકો આખા રમઝાન માસ દરમિયાન સૂર્યોદયથી સૂર્યાસ્ત સુધી કઠોર ઉપવાસ (રોઝા) રાખે છે. આ આખો મહિનો કુરાનનું પઠન અને અલ્લાહની ઈબાદતમાં વિતાવવામાં આવે છે.

• સામાજિક સમરસતા: ચંદ્ર દર્શન થયાના બીજા દિવસે ઈદ-ઉલ-ફિત્ર મનાવાય છે. આ દિવસે વહેલી સવારથી જ મુસ્લિમ ભાઈઓ નવા વસ્ત્રો ધારણ કરી ઈદગાહ અથવા મસ્જિદોમાં જઈને વિશેષ નમાજ અદા કરે છે. નમાજ બાદ લોકો એકબીજાને ગળે મળીને ‘ઈદ મુબારક’ પાઠવે છે.
• પરંપરા: આ દિવસે ઘરોમાં વિશેષ વાનગી ‘શીર-ખુરમા’ (દૂધ અને સેવૈયાની મીઠાઈ) બનાવવામાં આવે છે. વડીલો દ્વારા બાળકોને આશીર્વાદ સ્વરૂપે આર્થિક ભેટ આપવામાં આવે છે જેને ‘ઈદી’ કહે છે. આ તહેવાર ગરીબોને ‘ફિતરા’ (દાન) આપીને તેમની ખુશીઓમાં સામેલ કરવાનું શીખવે છે.

૬. શ્રી રામ નવમી – ૨૬ માર્ચ

ચૈત્ર સુદ નવમીના પવિત્ર દિવસે અયોધ્યાના રાજા દશરથના ઘરે ભગવાન વિષ્ણુના સાતમા અવતાર તરીકે મર્યાદા પુરુષોત્તમ શ્રી રામનો જન્મ થયો હતો. રામ નવમી એ ભારતીય સંસ્કૃતિમાં આદર્શ ચરિત્ર, ન્યાય અને સત્યના વિજયનું પર્વ છે.

• ઉજવણી અને વ્રત: ગુજરાતના તમામ રામ મંદિરોમાં સવારથી જ ભજન-કીર્તનનું આયોજન થાય છે. બપોરે બરાબર ૧૨ વાગ્યે રામ જન્મોત્સવ મનાવવામાં આવે છે, જેમાં ભગવાનને પારણામાં ઝુલાવીને આરતી કરવામાં આવે છે અને પંજરીનો પ્રસાદ વહેંચાય છે. ઘણા શ્રદ્ધાળુઓ આ દિવસે એકટાણું અથવા ઉપવાસ રાખે છે.
• શોભાયાત્રા: વિવિધ શહેરોમાં ભગવાન શ્રી રામ, લક્ષ્મણ, જાનકી અને હનુમાનજીની ભવ્ય રથયાત્રાઓ અને શોભાયાત્રાઓ નીકળે છે, જેમાં હજારો ભક્તો જય શ્રી રામના નારા સાથે જોડાય છે.

૭. મહાવીર જયંતી (જન્મ કલ્યાણક) – ૩૧ માર્ચ

જૈન ધર્મના ૨૪મા અને અંતિમ તીર્થંકર ભગવાન મહાવીર સ્વામીના જન્મ કલ્યાણક નિમિત્તે આ રજા જાહેર કરવામાં આવે છે. તેમનો જન્મ બિહારના કુંડગ્રામમાં રાજવી પરિવારમાં થયો હતો, પરંતુ તેમણે સંસારનો ત્યાગ કરી આત્મજ્ઞાન મેળવ્યું હતું.

• સિદ્ધાંતોનું સ્મરણ: ભગવાન મહાવીરે આપેલા અહિંસા (Non-violence), સત્ય, અસ્તેય, અપરિગ્રહ અને બ્રહ્મચર્યના પંચમહાવ્રતો આજે પણ એટલા જ પ્રાસંગિક છે. ‘જીવો અને જીવવા દો’ નો તેમનો સંદેશ આ દિવસે વિશેષ રૂપે વ્યાખ્યાયિત થાય છે.
• જૈન સમાજની પ્રવૃત્તિઓ: આ દિવસે જૈન દેરાસરોમાં પ્રક્ષાલ પૂજા અને રથયાત્રાઓ કાઢવામાં આવે છે. જૈન સમુદાય દ્વારા આ દિવસે જીવદયાના કાર્યો કરવામાં આવે છે, જેમ કે પાંજરાપોળમાં દાન આપવું, પક્ષીઓને ચણ નાખવી અને ગરીબોને ભોજન કરાવવું.

૮. ગુડ ફ્રાઈડે (Good Friday) – ૦૩ એપ્રિલ

ખ્રિસ્તી ધર્મમાં આ દિવસ અત્યંત શોક અને આસ્થાનો દિવસ છે. માનવતાના કલ્યાણ અને પ્રેમનો સંદેશ આપનારા પ્રભુ ઈસુ ખ્રિસ્તને (Jesus Christ) આ દિવસે જેરૂસલેમની કલવરી ટેકરી પર ક્રોસ (વધસ્તંભ) પર લટકાવીને શહીદ કરવામાં આવ્યા હતા. તેમણે મૃત્યુ સમયે પણ તેમના પર અત્યાચાર કરનારાઓ માટે પ્રાર્થના કરી હતી કે, “હે ઈશ્વર, આમને માફ કરજે, કારણ કે તેઓ જાણતા નથી કે તેઓ શું કરી રહ્યા છે.”

• ચર્ચમાં પ્રાર્થના: ખ્રિસ્તી બિરાદરો આ દિવસે ચર્ચમાં એકઠા થઈને વિશેષ પ્રાર્થના સભા (Mass) યોજે છે. ચર્ચમાં ઘંટ વગાડવામાં આવતો નથી અને કાળા વસ્ત્રો પહેરીને ઈસુના બલિદાનને યાદ કરાય છે. ઘણા લોકો આ દિવસે ઉપવાસ (Fast) પણ રાખે છે.

૯. ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકર જયંતી – ૧૪ એપ્રિલ

ભારતરત્ન ડૉ. ભીમરાવ રામજી આંબેડકરની સ્મૃતિમાં આ દિવસ દેશભરમાં સમાનતા દિવસ તરીકે ઉજવાય છે. ૧૪ એપ્રિલ ૧૮૯૧ ના રોજ જન્મેલા બાબાસાહેબે સમાજના વંચિત, દલિત અને પછાત વર્ગોના ઉત્થાન માટે આજીવન સંઘર્ષ કર્યો હતો. તેઓ સ્વતંત્ર ભારતના પ્રથમ કાયદા મંત્રી અને બંધારણ સભાની ડ્રાફ્ટિંગ કમિટીના અધ્યક્ષ હતા.

• સામાજિક ચેતના: ગુજરાતમાં ઠેર-ઠેર તેમની પ્રતિમાઓને પુષ્પાંજલિ અર્પણ કરવામાં આવે છે. દલિત અધિકારો, સ્ત્રી સશક્તિકરણ અને શિક્ષણના મહત્વ વિશે વ્યાખ્યાનો યોજાય છે. કચેરીઓ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં તેમના લખાણો અને વિચારો પર ગોષ્ઠીનું આયોજન થાય છે.

૧૦. બકરી ઈદ (ઈદ-ઉલ-અઝહા) – ૨૭ મે

આ ઈસ્લામ ધર્મનો બીજો સૌથી મોટો તહેવાર છે, જેને કુરબાનીનો તહેવાર કહેવામાં આવે છે. પયગંબર હઝરત ઇબ્રાહિમની અલ્લાહ પ્રત્યેની અતૂટ વફાદારી અને પુત્રની કુરબાની આપવાની તત્પરતાની યાદમાં આ દિવસ મનાવવામાં આવે છે. અલ્લાહે તેમની ભક્તિ જોઈને પુત્રના સ્થાને ઘેટા (દુંબા) ની કુરબાની સ્વીકારી લીધી હતી.

• ધાર્મિક વિધિ: ઈદની નમાજ બાદ સક્ષમ મુસ્લિમ પરિવારો દ્વારા પશુની કુરબાની આપવામાં આવે છે. આ કુરબાનીના ગોશ્તના ત્રણ સરખા ભાગ કરવામાં આવે છે – એક ભાગ પોતાના પરિવાર માટે, એક ભાગ સગા-સંબંધીઓ માટે અને ત્રીજો ભાગ ગરીબો અને અનાથોમાં વહેંચવો ફરજિયાત હોય છે, જે સામાજિક ન્યાય દર્શાવે છે.

૧૧. મોહરમ (આશુરા) – ૨૬ જૂન

ઇસ્લામિક કેલેન્ડર (હિજરી સન) મુજબ મોહરમ એ નવું વર્ષ દર્શાવતો મહિનો છે, પરંતુ તેનો ૧૦મો દિવસ (આશુરા) અત્યંત કરુણ ઇતિહાસ ધરાવે છે. ઈરાકના કરબલાના મેદાનમાં મોહમ્મદ પયગંબરના પૌત્ર હઝરત ઇમામ હુસૈન અને તેમના ૭૨ સાથીઓએ ઈસ્લામની રક્ષા અને ક્રૂર શાસક યઝીદના અન્યાય સામે લડતા લડતા શહીદી વહોરી હતી.

• શોક સભાઓ (મજલિસ): શિયા મુસ્લિમ સમુદાયના લોકો આ દિવસે કાળા કપડાં પહેરીને શોક વ્યક્ત કરે છે. ઇમામ હુસૈનની યાદમાં ભવ્ય ‘તાજિયા’ (મોડેલ સ્ટ્રક્ચર) બનાવવામાં આવે છે, જેને કરબલાના પ્રતીક સમાન સ્થાન પર ઠંડા કરવામાં આવે છે. રસ્તાઓ પર લોકો માટે પીવાના પાણી અને શરબતની ‘સબીલ’ લગાવવામાં આવે છે.

૧૨. સ્વતંત્રતા દિવસ (Independence Day) – ૧૫ ઓગસ્ટ

૧૫ ઓગસ્ટ ૧૯૪૭ ના રોજ ભારતે બ્રિટિશ હુકુમતના ૧૫૦ થી વધુ વર્ષોના શાસનમાંથી મુક્તિ મેળવી હતી. આ આઝાદી અપાવવા માટે ભગતસિંહ, સુભાષચંદ્ર બોઝ, ખુદીરામ બોઝ જેવા ક્રાંતિકારીઓ અને મહાત્મા ગાંધી, સરદાર પટેલ જેવા નેતાઓએ આપેલા બલિદાનોની સ્મૃતિનું આ પર્વ છે.

• સરકારી અને જાહેર સ્તરે ઉજવણી: નવી દિલ્હીના લાલ કિલ્લાની જેમ જ ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી રાજ્યકક્ષાના ધ્વજવંદન કાર્યક્રમમાં તિરંગો લહેરાવે છે અને રાજ્યની જનતાને સંબોધન કરે છે. શાળાઓમાં દેશભક્તિના ગીતો, કવાયત અને વૃક્ષારોપણના કાર્યક્રમો થાય છે. સાંજના સમયે મુખ્ય સરકારી ઇમારતોને ત્રિરંગી રોશનીથી શણગારવામાં આવે છે.

૧૩. ઈદ-એ-મિલાદ – ૨૬ ઓગસ્ટ

આ દિવસને ‘મિલાદ-ઉન-નબી’ પણ કહેવામાં આવે છે. ઇસ્લામ ધર્મના સ્થાપક અને છેલ્લા પયગંબર હઝરત મોહમ્મદ સાહેબનો જન્મ ઇસ્લામિક મહિના રબી-ઉલ-અવ્વલની ૧૨મી તારીખે મક્કા શહેરમાં થયો હતો. રસપ્રદ વાત એ છે કે આ જ દિવસે તેમનું અવસાન પણ થયું હતું, તેથી આ દિવસ મિલાદ અને વફાત બંને તરીકે ઓળખાય છે.

• ઉજવણી: મુસ્લિમ વિસ્તારોમાં ધાર્મિક સરઘસો (જુલૂસ) કાઢવામાં આવે છે. મસ્જિદો અને ઘરોને લીલી લાઈટો અને ઝંડાઓથી શણગારવામાં આવે છે. ધાર્મિક સભાઓમાં પયગંબર સાહેબના જીવન ચરિત્ર, દયા, કરુણા અને શાંતિના ઉપદેશોનું પઠન કરવામાં આવે છે અને ગરીબોને અન્નદાન કરાય છે.

૧૪. રક્ષાબંધન – ૨૮ ઓગસ્ટ

શ્રાવણી પૂનમના દિવસે ઉજવાતો આ તહેવાર ભાઈ-બહેનના પવિત્ર પ્રેમ અને રક્ષાના વચનનું પ્રતીક છે. બહેન પોતાના ભાઈના જમણા હાથે રક્ષાસૂત્ર ( રાખડી) બાંધે છે, તેનું મોં મીઠું કરાવે છે અને ભાઈના લાંબા આયુષ્યની કામના કરે છે. બદલામાં ભાઈ બહેનને ભેટ આપે છે અને આજીવન તેની રક્ષા કરવાનું વચન આપે છે.

• બ્રાહ્મણો અને સાગરખેડૂતોનું પર્વ: આ દિવસને ‘બળેવ’ અથવા ‘નાળિયેરી પૂનમ’ પણ કહે છે. બ્રાહ્મણો આ દિવસે નદી કિનારે જઈને વિધિપૂર્વક જૂની જનોઈ બદલીને નવી જનોઈ ધારણ કરે છે. ગુજરાતના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં માછીમારો સમુદ્ર દેવતાની પૂજા કરી નદી કે દરિયામાં નાળિયેર પધરાવે છે જેથી આગામી માછીમારીની સીઝન સુરક્ષિત અને સમૃદ્ધ રહે.

૧૫. કૃષ્ણ જન્માષ્ટમી – ૦૪ સપ્ટેમ્બર

શ્રાવણ વદ આઠમની મધ્યરાત્રિએ મથુરાની જેલમાં કન્સના અત્યાચારોનો અંત લાવવા માટે ભગવાન વિષ્ણુએ શ્રીકૃષ્ણ રૂપે આઠમો અવતાર લીધો હતો. ગુજરાતમાં કૃષ્ણ ભક્તિનો પ્રભાવ અદભુત છે કારણ કે દ્વારકા નગરી ભગવાન કૃષ્ણની કર્મભૂમિ રહી છે.

• મંદિરોમાં વૈભવ: જગત મંદિર (દ્વારકા) અને શામળાજી તેમજ ડાકોરના મંદિરોમાં રાત્રે ૧૨ વાગ્યે મહાઆરતી થાય છે. “નંદ ઘેર આનંદ ભયો, જય કનૈયા લાલ કી” ના નારાથી સમગ્ર ગુજરાત ગુંજી ઉઠે છે.
• લોકમેળા અને દહીં હાંડી: આ તહેવાર નિમિત્તે સૌરાષ્ટ્રમાં (ખાસ કરીને રાજકોટ અને પોરબંદરમાં) પાંચ દિવસના લોકમેળાઓ યોજાય છે. નગરોમાં યુવાનોની ટોળીઓ ઉંચી બાંધેલી મટકી ફોડવા માટે માનવ મિનારો બનાવે છે, જેને જોવા હજારોની મેદની એકઠી થાય છે.

૧૬. સંવત્સરી (ચતુર્થી પક્ષ) – ૧૫ સપ્ટેમ્બર

જૈન ધર્મના સૌથી પવિત્ર પર્વ ‘પર્યુષણ’ નો અંતિમ દિવસ એટલે સંવત્સરી. આ દિવસ આત્મશુદ્ધિ, ક્ષમાપના અને વૈશ્વિક મૈત્રીનું પ્રતીક છે.

• મિચ્છામી દુકડમ: આ દિવસે જૈન ધર્મના લોકો વર્ષ દરમિયાન જાણી-અજાણ્યે કોઈના પણ દિલ દુભાવ્યા હોય, તો હૃદયપૂર્વક ક્ષમા માંગે છે અને બોલે છે – “મિચ્છામી દુકડમ” (મારા દુષ્કૃત્યો મિથ્યા થાઓ). દુનિયાના તમામ જીવો પ્રત્યે મિત્રતા રાખવાનો સંદેશ આપતો આ એક અનોખો સામાજિક અને આધ્યાત્મિક દિવસ છે.

૧૭. મહાત્મા ગાંધી જયંતી – ૦૨ ઓક્ટોબર

ગુજરાતની પવિત્ર ભૂમિ પોરબંદરમાં ૨ ઓક્ટોબર ૧૮૬૯ ના રોજ મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધીનો જન્મ થયો હતો. તેમણે સત્ય, અહિંસા અને સત્યાગ્રહના હથિયાર વડે વિશ્વની સૌથી શક્તિશાળી બ્રિટિશ સલ્તનતને નમવા મજબૂર કરી હતી. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) દ્વારા આ દિવસને ‘આંતરરાષ્ટ્રીય અહિંસા દિવસ’ તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યો છે.

• રાજ્યમાં પ્રવૃત્તિઓ: સાબરમતી આશ્રમ (અમદાવાદ) અને કીર્તિ મંદિર (પોરબંદર) ખાતે સર્વધર્મ પ્રાર્થના સભાઓ યોજાય છે. ખાદી ગ્રામોદ્યોગને પ્રોત્સાહન આપવા માટે આ દિવસથી વિશેષ વળતર (રીબેટ) ની શરૂઆત થાય છે. રાજ્ય સરકાર દ્વારા આ દિવસે અસ્પૃશ્યતા નિવારણ અને વ્યસન મુક્તિના સંકલ્પો લેવડાવવામાં આવે છે.

૧૮. દશેરા (વિજયાદશમી) – ૨૦ ઓક્ટોબર

આસો સુદ દશમના દિવસે મનાવાતો દશેરા એ અનિષ્ટ પર ઇષ્ટના અને અસત્ય પર સત્યના વિજયનું પર્વ છે. પૌરાણિક માન્યતા અનુસાર આ દિવસે ભગવાન શ્રી રામે લંકાપતિ રાવણનો વધ કર્યો હતો. આ જ દિવસે દેવી દુર્ગાએ મહિષાસુર નામના રાક્ષસનો વધ કરીને પૃથ્વીને ભયમુક્ત કરી હતી.

• ગુજરાતી પરંપરા: ગુજરાતમાં દશેરાના દિવસે કરોડો રૂપિયાના ફાફડા અને જલેબી ખાવાની એક અનોખી અને સ્વાદિષ્ટ પરંપરા છે. સવારથી જ ફરસાણની દુકાનો પર લાંબી કતારો જોવા મળે છે. ક્ષત્રિય જ્ઞાતિ દ્વારા આ દિવસે શસ્ત્ર પૂજન કરવામાં આવે છે, જ્યારે વેપારીઓ પોતાના વાહનો અને યંત્રોની પૂજા કરી આસોપાલવના તોરણ બાંધે છે. સાંજે મેદાનોમાં રાવણના પૂતળાનું દહન કરાય છે.

૧૯. સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ જયંતી – ૩૧ ઓક્ટોબર

૩૧ ઓક્ટોબર ૧૮૭૫ ના રોજ ગુજરાતના કરમસદમાં જન્મેલા લોખંડી પુરુષ સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલની સ્મૃતિમાં આ દિવસ ‘રાષ્ટ્રીય એકતા દિવસ’ (National Unity Day) તરીકે ઉજવાય છે. આઝાદી પછી ભારતના પ્રથમ ગૃહમંત્રી તરીકે તેમણે પોતાની અસાધારણ કુનેહથી ૫૬૨ દેશી રજવાડાઓનું ભારતીય સંઘમાં વિલીનીકરણ કરાવીને અખંડ ભારતનું નિર્માણ કર્યું હતું.

• એકતા દોડ (Run for Unity): આ દિવસે ગુજરાતભરમાં સવારના સમયે રાષ્ટ્રીય એકતા માટેની દોડ યોજવામાં આવે છે. નર્મદા કિનારે કેવડિયા ખાતે આવેલી વિશ્વની સૌથી ઊંચી પ્રતિમા ‘સ્ટેચ્યુ ઓફ યુનિટી’ પર ભવ્ય રાષ્ટ્રીય કક્ષાની ઉજવણી થાય છે, જેમાં દેશના વડાપ્રધાન અને અન્ય મહાનુભાવો સરદાર સાહેબને પુષ્પાંજલિ અર્પે છે.

૨૦. નૂતન વર્ષ દિન (બેસતું વર્ષ – વિક્રમ સંવત ૨૦૮૩) – ૧૦ નવેમ્બર

દિવાળીના બીજા દિવસે (વર્ષ ૨૦૨૬ માં તિથિના ફેરફારને કારણે તારીખ ૧૦ નવેમ્બરે) ગુજરાતીઓનું નવું વર્ષ એટલે કે વિક્રમ સંવત ૨૦૮૩ નો પ્રારંભ થાય છે. સમગ્ર ભારતમાં માત્ર ગુજરાતમાં જ આ દિવસને નવા વર્ષ તરીકે ખૂબ જ ઉત્સાહથી મનાવવામાં આવે છે.

• સ્નેહમિલન પરંપરા: લોકો વહેલી સવારે ઉઠીને ભગવાનના દર્શન કરે છે. ઘરોની બહાર આસોપાલવના તોરણ અને આંગણામાં રંગબેરંગી રંગોળી સજાવવામાં આવે છે. નાનાઓ વડીલોના ચરણ સ્પર્શ કરી આશીર્વાદ મેળવે છે. લોકો એકબીજાના ઘરે જઈને “સાલ મુબારક” અથવા “નૂતન વર્ષાભિનંદન” કહીને મોં મીઠું કરાવે છે. વેપારીઓ માટે આ દિવસથી નવા નાણાકીય વર્ષના ખાતાઓ (ચોપડા) શરૂ થાય છે.

૨૧. ભાઈબીજ – ૧૧ નવેમ્બર

કાર્તિક સુદ બીજના દિવસે ભાઈબીજનો તહેવાર આવે છે. પૌરાણિક કથા અનુસાર, આ દિવસે મૃત્યુના દેવ યમરાજ પોતાની બહેન યમુનાના ઘરે ભોજન કરવા ગયા હતા. યમુનાના આતિથ્યથી પ્રસન્ન થઈને યમરાજે વરદાન આપ્યું હતું કે, જે ભાઈ આ દિવસે પોતાની બહેનના ઘરે જઈને ભોજન કરશે અને મથુરામાં યમુના નદીમાં સ્નાન કરશે તેને અકાળ મૃત્યુનો ભય રહેશે નહીં.

• ઉજવણી: પરણિત બહેનો પોતાના ભાઈને પ્રેમપૂર્વક ઘરે જમવા માટે આમંત્રિત કરે છે અને પોતાના હાથે બનાવેલી રસોઈ જમાડે છે. ભાઈ પોતાની બહેનને યથાશક્તિ ભેટ-સોગાદો આપી તેના સુખી દામ્પત્ય જીવનની દુઆ કરે છે.

૨૨. ગુરુ નાનક જયંતી – ૨૪ નવેમ્બર

સિખ ધર્મના સ્થાપક અને પ્રથમ ગુરુ, ગુરુ નાનક દેવજીના જન્મોત્સવને ‘ગુરુ પર્વ’ અથવા ‘પ્રકાશ પર્વ’ તરીકે મનાવવામાં આવે છે. તેમનો જન્મ પંજાબના તલવંડી (હાલ પાકિસ્તાનમાં નનકાના સાહેબ) ખાતે થયો હતો. તેમણે વિશ્વને એકેશ્વરવાદ, જાતિગત સમાનતા અને વહેંચીને ખાવાનો સંદેશ આપ્યો હતો.

• ગુરુદ્વારાઓમાં ભક્તિ: ગુજરાતમાં વસતા સિખ સમુદાય દ્વારા અમદાવાદ, સુરત અને ગાંધીનગરના ગુરુદ્વારાઓમાં વહેલી સવારથી ‘પ્રભાત ફેરી’ કાઢવામાં આવે છે. પવિત્ર ગ્રંથ ‘ગુરુ ગ્રંથ સાહેબ’ નું અખંડ પઠન થાય છે. આ દિવસે ગુરુદ્વારાઓમાં ભવ્ય ‘લંગર’ (સામૂહિક મફત ભોજન) નું આયોજન કરવામાં આવે છે, જેમાં કોઈ પણ ભેદભાવ વિના હજારો લોકો એક પંક્તિમાં બેસીને પ્રસાદ ગ્રહણ કરે છે.

૨૩. નાતાલ (Christmas) – ૨૫ ડિસેમ્બર

વર્ષના અંતમાં આવતો નાતાલ એ ખ્રિસ્તી ધર્મનો સૌથી મોટો પર્વ છે. આ દિવસે પ્રભુ ઈસુ ખ્રિસ્તનો જન્મ બેથલેહેમ નગરમાં ગમાણની અંદર થયો હતો. ઈસુએ દુનિયાને શાંતિ, ક્ષમા અને પરસ્પર પ્રેમનો પાઠ ભણાવ્યો હતો.

• ઉજવણીની રોશની: ચર્ચ અને ખ્રિસ્તી પરિવારોના ઘરોને ઝગમગતી લાઈટોથી શણગારવામાં આવે છે. ઘરોમાં ‘ક્રિસમસ ટ્રી’ ઊભું કરી તેને ગિફ્ટ અને સ્ટાર્સથી સજાવવામાં આવે છે. રાત્રે ૧૨ વાગ્યે ચર્ચમાં વિશેષ પ્રાર્થના (Midnight Mass) થાય છે અને કેરોલ્સ (ભક્તિ ગીતો) ગાવામાં આવે છે. બાળકો માટે આ દિવસ ‘સેન્ટા ક્લોઝ’ (Santa Claus) તરફથી ચોકલેટ અને રમકડાં મેળવવાનો રોમાંચક અવસર હોય છે.

ગુજરાત વિશે જાણવા જેવું

રવિવારે આવતા તહેવારોનું ઐતિહાસિક અને આધ્યાત્મિક વિશ્લેષણ

વર્ષ ૨૦૨૬ માં રવિવારના દિવસે આવતા હોવાથી જે તહેવારોની અલગથી રજા નથી મળી, તેનું મહત્વ પણ ઓછું આંકી શકાય તેમ નથી.

૧. મહા શિવરાત્રી – ૧૫ ફેબ્રુઆરી

મહા વદ તેરસની રાત્રે ભગવાન શિવ અને માતા પાર્વતીના વિવાહ થયા હતા, તેમજ આ જ દિવસે ભોળાનાથે પૃથ્વીને બચાવવા સમુદ્ર મંથનમાંથી નીકળેલું વિષ પીધું હતું અને ‘નીલકંઠ’ કહેવાયા હતા.

• ભવ્ય જૂનાગઢ મેળો: ગુજરાતમાં મહા શિવરાત્રીનું સૌથી મોટું આકર્ષણ જૂનાગઢના ગિરનારની તળેટીમાં ભરાતો ભવ્ય મેળો છે. ત્યાં ભવનાથ મંદિરે મધ્યરાત્રિએ નાગા સાધુઓનું શાહી સ્નાન અને જુલૂસ જોવા લાખો ભક્તો આવે છે. શિવભક્તો આ દિવસે આખો દિવસ ઉપવાસ રાખી રાત્રે ચાર પ્રહરની પૂજા કરે છે અને શિવલિંગ પર દૂધ-બિલીપત્રનો અભિષેક કરે છે.

૨. ભગવાન શ્રી પરશુરામ જયંતી – ૧૯ એપ્રિલ

વૈશાખ સુદ ત્રીજ એટલે કે અખાત્રીજ (અક્ષય તૃતીયા) ના દિવસે ભગવાન વિષ્ણુના છઠ્ઠા અવતાર એવા મહર્ષિ જમદગ્નિ અને માતા રેણુકાના પુત્ર ભગવાન પરશુરામનો જન્મ થયો હતો. તેઓ અમર (ચિરંજીવી) માનવામાં આવે છે.

• મહત્વ: પરશુરામ જયંતી એ ન્યાય અને શસ્ત્ર-શાસ્ત્રના સમન્વયનું પ્રતીક છે. બ્રાહ્મણ સમુદાય દ્વારા આ દિવસે ભવ્ય શોભાયાત્રાઓ કાઢવામાં આવે છે અને પૂજન-અર્ચન કરવામાં આવે છે. આ જ દિવસે અખાત્રીજ હોવાથી સોનાની ખરીદી અને લગ્ન જેવા શુભ કાર્યો માટે મુહૂર્ત જોવાની જરૂર પડતી નથી.

૩. દિવાળી (દીપાવલી / લક્ષ્મી પૂજન) – ૦૮ નવેમ્બર

આસો વદ અમાસના દિવસે મનાવાતી દિવાળી એ તમામ હિન્દુ તહેવારોનો રાજા છે. ઐતિહાસિક માન્યતા મુજબ, ૧૪ વર્ષનો વનવાસ ભોગવી અને રાવણ પર વિજય મેળવી ભગવાન શ્રી રામ, સીતાજી અને લક્ષ્મણ સાથે આ દિવસે અયોધ્યા પરત ફર્યા હતા, જેમના સ્વાગતમાં અયોધ્યાવાસીઓએ આખી નગરીને ઘીના દીવાઓથી શણગારી હતી.

• લક્ષ્મી પૂજન અને શારદા પૂજન: આ દિવસે સાંજના શુભ મુહૂર્તમાં ઘરો અને વ્યાપારી સંસ્થાનોમાં ધન અને વૈભવની દેવી માતા લક્ષ્મી, સરસ્વતી અને ગણેશજીનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરવામાં આવે છે. વેપારીઓ પોતાના જૂના ચોપડા સરભર કરી નવા વર્ષના ચોપડા પર ‘શ્રી સવા’ લખી પૂજા કરે છે. રાત્રે આકાશ દારૂખાના અને ફટાકડાના અવાજથી ગુંજી ઉઠે છે.

મુખ્ય તહેવારોની તિથિ અને તારીખ વચ્ચેની સમજણ

સરકારી કેલેન્ડરમાં દર વર્ષે તહેવારોની તારીખો બદલાતી રહે છે તેનું મુખ્ય કારણ એ છે કે ભારતીય તહેવારો ચંદ્ર આધારિત પંચાંગ (તિથિ) મુજબ નક્કી થાય છે, જ્યારે સરકારી કચેરીઓ સૂર્ય આધારિત ગ્રેગોરિયન કેલેન્ડર (તારીખ) મુજબ ચાલે છે. વર્ષ ૨૦૨૬ નું આ સચોટ વિશ્લેષણ કર્મચારીઓ અને સામાન્ય જનતાને તહેવારોના મૂળ હાર્દને સમજીને વહીવટી તેમજ સામાજિક આયોજન કરવામાં સંપૂર્ણ માર્ગદર્શન પૂરું પાડશે.

કર્મચારીઓ માટે લાંબા વીકેન્ડ (Long Weekends) ની તકો

રજાઓના કેલેન્ડરનું વિશ્લેષણ કરતા માલુમ પડે છે કે આ વર્ષે પ્રવાસના શોખીનો અને સરકારી કર્મચારીઓ માટે મિની વેકેશન પ્લાન કરવા માટે ઘણી ઉત્તમ તકો છે. જ્યારે કોઈ જાહેર રજા શુક્રવારે અથવા સોમવારે આવતી હોય ત્યારે શનિ-રવિની નિયમિત રજા સાથે મળીને ૩ દિવસનો લાંબો વીકેન્ડ બને છે.

૨૦૨૬ ના મુખ્ય લોન્ગ વીકેન્ડ્સ

• જાન્યુઆરી અંતમાં: ૨૬ જાન્યુઆરીએ સોમવાર છે, જેથી શનિવાર (૨૪), રવિવાર (૨૫) અને સોમવાર (૨૬) એમ સતત ૩ દિવસની રજા મળશે.
• એપ્રિલની શરૂઆતમાં: ૦૩ એપ્રિલે ગુડ ફ્રાઈડે (શુક્રવાર) છે, ત્યારબાદ શનિ-રવિ આવતા હોવાથી ટૂંકો પ્રવાસ ગોઠવી શકાય છે.
• ઓગસ્ટ મહિનામાં: ૨૮ ઓગસ્ટે રક્ષાબંધન શુક્રવારે છે, જે શનિવાર અને રવિવાર સાથે જોડાઈને સળંગ ૩ દિવસનો વિરામ આપે છે.
• સપ્ટેમ્બરની શરૂઆત: ૦૪ સપ્ટેમ્બરે જન્માષ્ટમી પણ શુક્રવારના દિવસે હોવાથી કૃષ્ણ જન્મોત્સવની રજા સાથે વીકેન્ડ માણી શકાશે.
• ઓક્ટોબરની શરૂઆત: ૦૨ ઓક્ટોબર (ગાંધી જયંતી) શુક્રવારે હોવાથી ફરી એકવાર ૩ દિવસ સળંગ રજાનો સંયોગ બને છે.

જો કર્મચારીઓ આ રજાઓની આગળ કે પાછળ એકાદ દિવસની પરચૂરણ રજા (CL) મંજૂર કરાવી લે, તો તેઓ ૪ થી ૫ દિવસનું મોટું ફેમિલી વેકેશન પણ સરળતાથી પ્લાન કરી શકે છે.

રજાઓ દરમિયાન વહીવટી તંત્રની કામગીરી પર અસર

જાહેર રજાઓના દિવસોમાં ગુજરાત સરકારની તમામ મુખ્ય વહીવટી કચેરીઓ જેમ કે કલેક્ટર ઓફિસ, મામલતદાર કચેરી, તાલુકા પંચાયત, મહાનગરપાલિકાઓ અને પ્રાદેશિક પરિવહન કચેરીઓ (RTO) બંધ રહે છે. જો કે, નાગરિકોની સુવિધા માટે કેટલીક આવશ્યક સેવાઓ ચોવીસ કલાક ચાલુ રાખવામાં આવે છે.

રજાઓમાં ચાલુ રહેતી આવશ્યક સેવાઓ:

• સરકારી હોસ્પિટલો અને તાત્કાલિક સારવાર (Emergency Medical Services / 108)
• પોલીસ તંત્ર અને સુરક્ષા વ્યવસ્થા
• ફાયર બ્રિગેડ (અગ્નિશામક દળ)
• પાણી પુરવઠો અને વીજળી વિતરણ સેવાઓ
• એસ.ટી. બસ (GSRTC) વાહનવ્યવહાર સેવાઓ

સામાન્ય નાગરિકોએ પોતાના દસ્તાવેજી કામકાજ જેવા કે આવકના દાખલા, આધાર કાર્ડ અપડેટ, જમીનના દસ્તાવેજો કે ડ્રાઇવિંગ લાયસન્સ સંબંધિત કાર્યો આ રજાઓના દિવસો સિવાયના કામકાજના દિવસોમાં જ આટોપી લેવા જોઈએ જેથી બિનજરૂરી ધક્કા ખાવા ન પડે.

રજાઓ દરમિયાન ડિજિટલ અને ઓનલાઈન સરકારી સેવાઓ

ભલે જાહેર રજાઓના દિવસે સરકારી કચેરીઓના ભૌતિક કપાટો બંધ રહે છે, પરંતુ ગુજરાત સરકારની ‘ડિજિટલ ગુજરાત’ (Digital Gujarat) પહેલના કારણે નાગરિકોને ઘણી રાહત મળી છે. જો રજાના દિવસે કોઈ તાત્કાલિક અરજી કે પ્રક્રિયા કરવાની હોય, તો ઓનલાઈન પોર્ટલ કાર્યરત રહે છે.

• ડિજિટલ ગુજરાત પોર્ટલ: જાતિના દાખલા, આવકના દાખલા અને નોન-ક્રીમીલેયર સર્ટિફિકેટ માટે ઓનલાઈન અરજી રજાના દિવસે પણ સબમિટ કરી શકાય છે, જેની ચકાસણી આગામી કામકાજના દિવસે થાય છે.
• i-ખેડૂત (i-Khedut) પોર્ટલ: ગુજરાતના ખેડૂતો વિવિધ સબસિડી અને યોજનાઓ માટે રજાના દિવસે પણ ઘરે બેઠા ઓનલાઈન ફોર્મ ભરી શકે છે.
• anyROR પોર્ટલ: જમીનના ૭/૧૨ અને ૮-અ ના ઉતારા ઓનલાઈન ગમે ત્યારે ડાઉનલોડ કરી શકાય છે, તેના માટે મામલતદાર કચેરી જવાની જરૂર પડતી નથી.

રજાઓનું શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ પર પ્રભાવ

ગુજરાત માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક શિક્ષણ બોર્ડ (GSEB) તેમજ રાજ્યની તમામ યુનિવર્સિટીઓ (જેવી કે ગુજરાત યુનિવર્સિટી, GTU, અને હસમુખ ગોસ્વામી યુનિવર્સિટી વગેરે) આ સરકારી રજાઓનું ચુસ્તપણે પાલન કરે છે.

શાળાઓમાં રજાઓના કારણે પરીક્ષાના સમયપત્રકો એવી રીતે ગોઠવવામાં આવે છે કે જેથી વિદ્યાર્થીઓને તહેવારો ઉજવવાનો પૂરતો સમય મળે. ખાસ કરીને નવરાત્રી અને દિવાળી દરમિયાન શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં વિશેષ વેકેશન ગોઠવવામાં આવે છે જેથી સાંસ્કૃતિક વારસો જળવાઈ રહે.

વર્ષ ૨૦૨૬ ના રજા કેલેન્ડરનું ઝડપી પુનરાવર્તન અને પ્લાનિંગ ડાયરી

તમારા સચોટ આયોજન માટે વર્ષ ૨૦૨૬ ના મુખ્ય મહિનાઓ અને તેમાં આવતી રજાઓની સંખ્યા અત્રે પ્રસ્તુત છે:

1. જાન્યુઆરી: ૨ મુખ્ય જાહેર રજાઓ (ઉત્તરાયણ અને પ્રજાસત્તાક દિવસ).
2. માર્ચ: ૪ મુખ્ય રજાઓ (ધુળેટી, ચેટીચંડ, રમઝાન ઈદ, અને રામ નવમી) – આ મહિનો રજાઓથી ભરપૂર રહેશે.
3. એપ્રિલ: ૨ મુખ્ય રજાઓ (ગુડ ફ્રાઈડે અને આંબેડકર જયંતી).
4. ઓગસ્ટ: ૩ મુખ્ય રજાઓ (સ્વતંત્રતા દિવસ, ઈદ-એ-મિલાદ, અને રક્ષાબંધન).
5. સપ્ટેમ્બર: ૨ મુખ્ય રજાઓ (જન્માષ્ટમી અને સંવત્સરી).
6. ઓક્ટોબર: ૨ મુખ્ય રજાઓ (ગાંધી જયંતી અને દશેરા).
7. નવેમ્બર: ૩ મુખ્ય રજાઓ (નૂતન વર્ષ, ભાઈબીજ, અને ગુરુ નાનક જયંતી).

આ સત્તાવાર કેલેન્ડરની મદદથી દરેક નાગરિક પોતાના વ્યાવસાયિક લક્ષ્યો અને પારિવારિક સમય વચ્ચે અદ્ભુત તાલમેલ મિલાવી શકશે. રજાઓનો આ નકશો આગોતરા રેલવે કે એર ટિકિટ બુકિંગમાં પણ આર્થિક બચત કરાવી શકે છે.

નિષ્કર્ષ (Conclusion)

ગુજરાત સરકાર દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલું વર્ષ ૨૦૨૬ નું આ સત્તાવાર રજાઓનું કેલેન્ડર માત્ર વહીવટી પ્રક્રિયાનો ભાગ નથી, પરંતુ તે રાજ્યની સાંસ્કૃતિક વિવિધતા, સામાજિક સમરસતા અને ઐતિહાસિક વારસાને એકસૂત્રે પરોવતું માળખું છે. રાષ્ટ્રીય પર્વોથી લઈને વિવિધ ધર્મોના પવિત્ર ઉત્સવો સુધીની આ યાદી દર્શાવે છે કે ગુજરાત ‘વસુધૈવ કુટુંબકમ’ ની ભાવનાને ચરિતાર્થ કરે છે.

સામાન્ય નાગરિકો, વ્યવસાયીઓ અને સરકારી કર્મચારીઓ માટે આ રજાઓનું વ્યવસ્થિત જ્ઞાન હોવું અનિવાર્ય છે. યોગ્ય આયોજન દ્વારા જ્યાં એકતરફ સરકારી કચેરીઓ અને બેંકોના બંધ કામકાજના દિવસોને જાણીને સમયસર વહીવટી કાર્યો આટોપી શકાય છે, તો બીજી તરફ આ વર્ષે મળતા અદભુત ‘લાંબા વીકેન્ડ્સ’ (Long Weekends) નો ઉપયોગ કરીને કર્મચારીઓ તણાવમુક્ત કૌટુંબિક સમય અને પ્રવાસનું સુંદર આયોજન કરી શકે છે.

આજના ડિજિટલ યુગમાં ભલે ભૌતિક કચેરીઓ આ દિવસોમાં બંધ રહેતી હોય, પરંતુ સરકારની ઓનલાઈન સેવાઓ સતત ચાલુ રહે છે જે નાગરિકોની સુવિધામાં વધારો કરે છે. અંતતઃ, વર્ષ ૨૦૨૬ નું આ રજા કેલેન્ડર આપણને વ્યાવસાયિક ફરજો અને સામાજિક-ધાર્મિક જીવન વચ્ચે એક ઉત્કૃષ્ટ સંતુલન જાળવવાની સુવર્ણ તક પૂરી પાડે છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

અહીં ગુજરાત સરકારની જાહેર રજાઓ ૨૦૨૬ ના સંદર્ભમાં નાગરિકો અને સરકારી કર્મચારીઓને મૂંઝવતા મુખ્ય પ્રશ્નોના જવાબો આપતી ૫ મહત્વની FAQs (વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો) પ્રસ્તુત છે.

૧. વર્ષ ૨૦૨૬ માં ગુજરાત સરકાર દ્વારા કુલ કેટલી જાહેર રજાઓ મંજૂર કરવામાં આવી છે?

વર્ષ ૨૦૨૬ ના સત્તાવાર કેલેન્ડર અનુસાર ગુજરાત સરકાર દ્વારા કુલ ૨૩ મુખ્ય જાહેર રજાઓ જાહેર કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત કર્મચારીઓ માટે ૩૫ મરજિયાત રજાઓની યાદી પણ બહાર પાડવામાં આવી છે. ત્રણ મુખ્ય તહેવારો (મહા શિવરાત્રી, પરશુરામ જયંતી અને દિવાળી) રવિવારે આવતા હોવાથી તેને આ ૨૩ જાહેર રજાઓની ગણતરીમાં અલગથી ઉમેરવામાં આવ્યા નથી.

૨. મરજિયાત રજા (Restricted/Optional Holiday) એટલે શું અને કર્મચારી વર્ષમાં કેટલી રજા ભોગવી શકે?

મરજિયાત રજા એટલે એવી રજાઓ જે સરકાર દ્વારા નિર્ધારિત ૩૫ તહેવારો કે વિશેષ દિવસોની યાદીમાં સામેલ હોય, પરંતુ તેના દિવસે સરકારી કચેરીઓ સંપૂર્ણ બંધ રહેતી નથી. કોઈ પણ સરકારી કર્મચારી આ આખી યાદીમાંથી પોતાની ધાર્મિક આસ્થા કે અંગત જરૂરિયાત મુજબ વર્ષમાં વધુમાં વધુ કોઈ પણ બે (૨) મરજિયાત રજાઓ પોતાના સક્ષમ અધિકારીની પૂર્વ મંજૂરી લઈને ભોગવી શકે છે.

૩. વર્ષ ૨૦૨૬ માં કયા મુખ્ય તહેવારો રવિવારના દિવસે આવે છે, જેના કારણે વધારાની રજા નહીં મળે?

વર્ષ ૨૦૨૬ માં નીચે મુજબના ૩ મોટા તહેવારો રવિવારના સાપ્તાહિક વિરામના દિવસે આવી રહ્યા છે, જેથી નોકરિયાત વર્ગને તેનો અલગથી લાભ મળશે નહીં:

• મહા શિવરાત્રી: ૧૫ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ (રવિવાર)
• ભગવાન શ્રી પરશુરામ જયંતી / અખાત્રીજ: ૧૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (રવિવાર)
• દિવાળી (લક્ષ્મી પૂજન): ૦ નવેમ્બર ૨૦૨૬ (રવિવાર)

૪. શું મુસ્લિમ ધર્મના તહેવારોની જાહેર રજાઓની તારીખોમાં ફેરફાર થઈ શકે છે?

હા, રમઝાન ઈદ (ઈદ-ઉલ-ફિત્ર), બકરી ઈદ (ઈદ-ઉલ-અઝહા), મોહરમ અને ઈદ-એ-મિલાદ જેવા ઇસ્લામિક તહેવારો સંપૂર્ણપણે ચંદ્ર દર્શન (Moon Sighting) પર આધારિત હોય છે. જો ચંદ્ર જોવાની સચોટ તારીખમાં ફેરફાર થાય, તો સરકાર દ્વારા તે રજાના દિવસો સુધારીને અલગથી સત્તાવાર જાહેરાત કે અખબારી યાદી બહાર પાડવામાં આવે છે.

૫. બેંક રજાઓ (Bank Holidays) અને સામાન્ય સરકારી જાહેર રજાઓ વચ્ચે શું તફાવત છે?

સામાન્ય સરકારી રજાઓ દરમિયાન તમામ સચિવાલય અને વહીવટી કચેરીઓ બંધ રહે છે, જ્યારે બેંક રજાઓ નેગોશિયેબલ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સ એક્ટ, ૧૮૮૧ હેઠળ નક્કી થાય છે. બેંકોમાં તમામ જાહેર રજાઓ અને રવિવારો ઉપરાંત દર મહિનાના બીજા અને ચોથા શનિવારે પણ સત્તાવાર રજા હોય છે. આ ઉપરાંત, ૧ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ બેંકોના વાર્ષિક હિસાબોની પૂર્ણાહુતિ (Annual Closing) હોવાથી તે દિવસે સામાન્ય જનતા માટે બેંકિંગ કામકાજ બંધ રહેશે, જે સામાન્ય સરકારી કચેરીઓ માટે ચાલુ દિવસ હોય છે.

• ભારત સાથે સરહદ ધરાવતા 14 દેશો ના નામ

આશા કરુ છુ ગુજરાત સરકારની જાહેર રજાઓ વિશેની તમામ માહિતી સારી રીતે તમારા સુધી પહોંચાડી શકી છુ. પોસ્ટ સારી લાગી હોય તો અન્ય લોકો સુધી પણ આને જરૂર પહોંચાડો.