ભારતની નદીઓ ના નામ અને માહિતી | Bharat Ni Nadio Na Naam

આજના આ લેખમાં આપણે ભારતની નદીઓ ના નામ અને માહિતી મુખ્ય નદીઓ, તેમના ઉદગમ સ્થાન, લંબાઈ અને સાંસ્કૃતિક મહત્વ વિશે વિગતવાર ચર્ચા કરીશું. ભારત એક એવો દેશ છે જ્યાં નદીઓને માત્ર જળ સ્ત્રોત નહીં, પણ ‘માતા’ સમાન પવિત્ર ગણવામાં આવે છે.

સદીઓથી ભારતની સંસ્કૃતિ, સભ્યતા અને અર્થતંત્ર નદીઓના કિનારે જ વિકસ્યું છે. ભલે તે ખેતી માટે પાણી પૂરું પાડવાનું હોય, પીવાનું પાણી હોય કે પછી ધાર્મિક આસ્થાની વાત હોય, નદીઓ ભારતીય જીવનશૈલીનો અભિન્ન હિસ્સો છે. સિંધુ ખીણની સભ્યતાથી લઈને આજના આધુનિક ભારત સુધી, નદીઓએ પરિવહન, વેપાર અને પર્યટનમાં અમૂલ્ય ફાળો આપ્યો છે.

તો મિત્રો, તમે વિદ્યાર્થી હોવ, સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાની તૈયારી કરતા હોવ કે પછી માત્ર નવી માહિતી જાણવાની જિજ્ઞાસા રાખતા હોવ, આ લેખ તમારા માટે ખૂબ ઉપયોગી સાબિત થશે. અહીં તમને ભારતની મુખ્ય નદીઓના નામ, તેમનો ઇતિહાસ, ઉદ્ભવ સ્થાન અને મહત્વ વિશેની રસપ્રદ માહિતી સરળ અને સમજાય તેવી ભાષામાં એક જ જગ્યાએ મળશે.

ભારતની નદીઓ ના નામ અને માહિતી 2026

ભારતનો નદી નકશો ખૂબ જ વિશાળ છે. અહીં મુખ્યત્વે બે પ્રકારની નદીઓ જોવા મળે છે: હિમાલયમાંથી નીકળતી નદીઓ (બારેમાસ વહેતી) અને દ્વીપકલ્પની નદીઓ (મોસમી નદીઓ). ગંગા, યમુના અને બ્રહ્મપુત્ર જેવી નદીઓ ઉત્તર ભારતની શાન છે, જ્યારે નર્મદા, તાપી અને ગોદાવરી જેવી નદીઓ મધ્ય અને દક્ષિણ ભારતની જીવાદોરી છે.

નીચે આપેલા કોષ્ટકમાં ભારતની મુખ્ય નદીઓ વિશેની મહત્વપૂર્ણ અને પાયાની માહિતી સરળ રીતે રજૂ કરવામાં આવી છે, જેથી તમને દરેક નદીનું નામ, તેનો ઉદ્ભવ સ્થાન, લંબાઈ અને તેની ખાસિયતો વિશે એક નજરમાં સમજ મળી શકે.

• ભારતનો નકશો ગુજરાતી માહિતી સાથે

ભારતની મુખ્ય નદીઓ વિશે વિસ્તૃત માહિતી

આપણા ભારત દેશમાં નાની મોટી હજારો નદીઓ છે. જે દેશના લોકોની જરૂરિયાતોને વિવિધ રીતે પૂર્ણ કરે છે. આમાંથી મહત્વપૂર્ણ નદીઓ ના નામ અને તેમની માહિતી સમજવી જરૂરી છે, જે નીચે જોઈ શકો છો.

૧. ગંગા નદી (Ganga River)

ગંગોત્રી ગ્લેશિયરમાંથી ભાગીરથી નદી તરીકે નીકળતી ગંગા નદી દેવપ્રયાગ ખાતે અલકનંદા નદી સાથે મળ્યા બાદ ‘ગંગા’ તરીકે ઓળખાય છે. ભારતની આ સૌથી પવિત્ર અને પ્રસિદ્ધ નદી ઉત્તર ભારતના વિશાળ મેદાનોને જીવન આપે છે.

ગંગા માત્ર એક નદી નથી, પરંતુ ભારતની સંસ્કૃતિ, આસ્થા અને પરંપરાનું પ્રતિક માનવામાં આવે છે. દર વર્ષે લાખો શ્રદ્ધાળુઓ હરિદ્વાર, વારાણસી અને પ્રયાગરાજ જેવા તીર્થસ્થળોએ ગંગાસ્નાન કરવા પહોંચે છે. માન્યતા મુજબ ગંગામાં સ્નાન કરવાથી પાપોથી મુક્તિ મળે છે.

કૃષિ દૃષ્ટિએ પણ ગંગાનું ખૂબ મોટું મહત્વ છે. ગંગાના મેદાનો વિશ્વના સૌથી ઉપજાઉ પ્રદેશોમાં ગણાય છે, જ્યાં ઘઉં, ચોખા અને શેરડી જેવી અનેક પાકોની ખેતી થાય છે. ગંગા નદીની કુલ લંબાઈ આશરે ૨,૫૨૫ કિલોમીટર છે અને અંતે તે બંગાળની ખાડીમાં મળી જાય છે.

૨. બ્રહ્મપુત્ર નદી (Brahmaputra River)

તિબેટમાં ‘ત્સાંગપો’ નામે ઓળખાતી બ્રહ્મપુત્ર નદી એશિયાની સૌથી વિશાળ અને શક્તિશાળી નદીઓમાંની એક છે. તે અરુણાચલ પ્રદેશમાંથી ભારતમાં પ્રવેશે છે અને પછી આસામમાં વિશાળ પ્રવાહ સાથે વહે છે.

આ નદીનું સૌથી મોટું લક્ષણ એ છે કે ચોમાસાના સમયમાં તેમાં ભારે પૂર આવે છે, જેના કારણે આસામના અનેક વિસ્તારો પ્રભાવિત થાય છે. છતાં પણ આ નદી આસામના લોકો માટે ખેતી, માછીમારી અને પરિવહનનું મહત્વપૂર્ણ સાધન છે.

વિશ્વનો સૌથી મોટો નદી ટાપુ માજુલી ટાપુ પણ બ્રહ્મપુત્ર નદીમાં આવેલો છે. આ ટાપુ પોતાની સંસ્કૃતિ, વૈષ્ણવ મઠો અને કુદરતી સૌંદર્ય માટે વિશ્વભરમાં જાણીતો છે. બ્રહ્મપુત્ર નદી અંતે બાંગ્લાદેશમાં ગંગા સાથે મળી વિશાળ ડેલ્ટા બનાવે છે.

૩. નર્મદા નદી (Narmada River)

અમરકંટક પર્વતમાંથી નીકળતી નર્મદા નદી પશ્ચિમ તરફ વહેતી ભારતની સૌથી મહત્વપૂર્ણ નદીઓમાંની એક છે. ગુજરાત માટે આ નદી જીવનરેખા સમાન માનવામાં આવે છે.

નર્મદા નદીની વિશેષતા એ છે કે તે વિંધ્યાચલ અને સાતપુડા પર્વતમાળાઓ વચ્ચેથી વહે છે. તેના કિનારે અનેક પ્રાચીન મંદિરો અને યાત્રાધામો આવેલા છે. સરદાર સરોવર ડેમ ભારતના સૌથી મોટા ડેમોમાંનો એક છે. આ ડેમના કારણે ગુજરાતના અનેક વિસ્તારોમાં પીવાનું પાણી અને સિંચાઈની સુવિધા મળી છે.

આ જ નદીના કિનારે વિશ્વપ્રસિદ્ધ સ્ટેચ્યુ ઓફ યુનિટી આવેલું છે, જે સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલને સમર્પિત વિશ્વની સૌથી ઊંચી પ્રતિમા છે. નર્મદા નદીની કુલ લંબાઈ આશરે ૧,૩૧૨ કિલોમીટર છે.

૪. ગોદાવરી નદી (Godavari River)

દક્ષિણ ભારતની સૌથી લાંબી અને મહત્વપૂર્ણ નદી ગોદાવરીને ‘દક્ષિણ ગંગા’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેનો ઉદ્ભવ ત્ર્યંબકેશ્વર મંદિર નજીકથી થાય છે.

ગોદાવરી મહારાષ્ટ્ર, તેલંગાણા અને આંધ્ર પ્રદેશ જેવા રાજ્યોમાં વહે છે અને લાખો લોકોને પાણી પૂરું પાડે છે. આ નદીના કિનારે આવેલા નાસિક શહેરમાં દર ૧૨ વર્ષે ભવ્ય કુંભ મેળો યોજાય છે.

આ નદી ખેતી માટે ખૂબ ઉપયોગી છે અને દક્ષિણ ભારતના અનેક જિલ્લાઓમાં કૃષિને આધાર આપે છે. ગોદાવરીની કુલ લંબાઈ આશરે ૧,૪૬૫ કિલોમીટર છે, જેના કારણે તે દક્ષિણ ભારતની સૌથી મોટી નદી ગણાય છે.

૫. યમુના નદી (Yamuna River)

યમુનોત્રી ગ્લેશિયરમાંથી નીકળતી યમુના નદી ગંગાની સૌથી મોટી સહાયક નદી છે. આ નદી ઉત્તર ભારતના અનેક ઐતિહાસિક અને ધાર્મિક શહેરોને સ્પર્શે છે.

ભારતની રાજધાની દિલ્હી અને ઐતિહાસિક શહેર આગ્રા યમુના નદીના કિનારે આવેલા છે. વિશ્વવિખ્યાત તાજમહાલ પણ યમુનાના કિનારે જ સ્થિત છે, જેના કારણે આ નદીનું ઐતિહાસિક મહત્વ વધુ વધી જાય છે.

પ્રયાગરાજ ખાતે યમુના અને ગંગાનો સંગમ થાય છે, જેને ‘ત્રિવેણી સંગમ’ કહેવામાં આવે છે. હિંદુ ધર્મમાં આ સ્થળને અત્યંત પવિત્ર માનવામાં આવે છે. યમુના નદીની કુલ લંબાઈ આશરે ૧,૩૭૬ કિલોમીટર છે અને તે ઉત્તર ભારતની મહત્વપૂર્ણ નદીઓમાંની એક છે.

ભારતની વિશેષ નદીઓનું મહત્વ અને ઉપયોગ

ભારતની નદીઓ માત્ર પાણીનો સ્ત્રોત નથી, પરંતુ દેશની સંસ્કૃતિ, ખેતી, અર્થવ્યવસ્થા અને માનવ જીવન સાથે સીધી રીતે જોડાયેલી છે. પ્રાચીન સમયથી આજ સુધી નદીઓએ શહેરોના વિકાસ, કૃષિ ઉત્પાદન અને લોકોના જીવનને આગળ વધારવામાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું છે.

ઘણી પ્રાચીન સંસ્કૃતિઓ અને શહેરો નદીઓના કિનારે જ વિકસ્યા હતા, જેના કારણે નદીઓ ભારતના ઇતિહાસનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ બની ગઈ છે. આજના સમયમાં પણ લાખો લોકો પીવાનું પાણી, સિંચાઈ અને રોજગાર માટે નદીઓ પર આધાર રાખે છે. નદીઓ પર બનતા ડેમ અને જળવિદ્યુત પ્રોજેક્ટ દેશના વિકાસમાં પણ મોટું યોગદાન આપે છે, જેના કારણે ઉદ્યોગો અને ખેતી બંનેને લાભ મળે છે.

૧. ખેતી, સિંચાઈ અને ખાદ્ય સુરક્ષા (Agriculture & Food Security)

ભારત એક કૃષિપ્રધાન દેશ છે અને નદીઓ તેની કરોડરજ્જુ છે.

• ફળદ્રુપ મેદાનો: ગંગા અને બ્રહ્મપુત્ર જેવી નદીઓ દર વર્ષે પોતાની સાથે કાંપ (Alluvium) લઈને આવે છે, જે ઉત્તર ભારતની જમીનને વિશ્વની સૌથી ફળદ્રુપ જમીન બનાવે છે.
• સિંચાઈ નેટવર્ક: પંજાબ, હરિયાણા અને પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશમાં થયેલી ‘હરિયાળી ક્રાંતિ’ (Green Revolution) સતલુજ અને બિયાસ જેવી નદીઓના સિંચાઈ નેટવર્કને કારણે જ સફળ થઈ છે.
• જીવનરેખા: ગુજરાતમાં નર્મદાની નહેરોએ કચ્છના રણ સુધી ખેતીને જીવંત કરી છે, જેનાથી દેશની ખાદ્ય સુરક્ષા સુનિશ્ચિત થઈ છે.

૨. જળવિદ્યુત અને ઉર્જા ક્ષેત્ર (Hydroelectric Power)

નદીઓ ભારતની વધતી જતી ઉર્જા જરૂરિયાતોને સંતોષવામાં મહત્વનો ફાળો આપે છે.

• નવીનીકરણીય ઉર્જા: નદીઓના વેગવંતા પ્રવાહનો ઉપયોગ કરીને પર્યાવરણને નુકસાન કર્યા વગર વીજળી ઉત્પન્ન કરવામાં આવે છે.
• મલ્ટી-પર્પઝ પ્રોજેક્ટ્સ: ભાખરા-નાંગલ (સતલુજ), ટેહરી (ભાગીરથી), હીરાકુંડ (મહાનદી) અને સરદાર સરોવર (નર્મદા) જેવા બંધો માત્ર વીજળી જ નથી આપતા, પણ પૂર નિયંત્રણમાં પણ મદદ કરે છે.

૩. પીવાનું પાણી અને સ્વચ્છતા (Drinking Water & Sanitation)

ભારતની ૭૦% થી વધુ વસ્તી પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રીતે નદીના પાણી પર નિર્ભર છે.

• શહેરી જીવન: દિલ્હી, કોલકાતા, વારાણસી અને અમદાવાદ જેવા મેગા સિટીઝમાં પીવાના પાણીનો મુખ્ય સ્ત્રોત નદીઓ છે.
• ગામડાનો વિકાસ: ‘જલ જીવન મિશન’ અંતર્ગત નદીઓના શુદ્ધિકરણ દ્વારા ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં શુદ્ધ પાણી પહોંચાડવામાં આવે છે.

૪. ધાર્મિક, સાંસ્કૃતિક અને પર્યટન મહત્વ (Religious & Cultural Value)

ભારતમાં નદીઓને દેવી માનવામાં આવે છે.

• તીર્થસ્થાનો: હરિદ્વાર, ઋષિકેશ, વારાણસી, પ્રયાગરાજ અને નાસિક જેવા શહેરો નદી કિનારે હોવાને કારણે આધ્યાત્મિક કેન્દ્રો બન્યા છે.
• કુંભ મેળો: દુનિયાનો સૌથી મોટો માનવ મેળાવડો નદીઓના સંગમ પર થાય છે, જે ભારતીય સંસ્કૃતિની વૈશ્વિક ઓળખ છે.
• ઇકો-ટુરિઝમ: ઋષિકેશમાં વ્હાઇટ વોટર રાફ્ટિંગ, કેરળમાં બેકવોટર્સ (નદીના શાંત પ્રવાહ) અને નદી કિનારે આવેલી લક્ઝરી ક્રુઝ પર્યટન ક્ષેત્રે વિદેશી હૂંડિયામણ લાવવામાં મદદ કરે છે.

૫. ઔદ્યોગિક વિકાસ અને પરિવહન (Industry & Navigation)

નદીઓ ઉદ્યોગો માટે કાચા માલના પરિવહન અને પ્રક્રિયા માટે અનિવાર્ય છે.

• આંતરિક જળમાર્ગો (Inland Waterways): ભારત સરકાર હવે નદીઓને પરિવહનના મુખ્ય માર્ગ તરીકે વિકસાવી રહી છે (દા.ત. નેશનલ વોટરવે-૧ ગંગા નદી પર). તે માર્ગ કે રેલવે પરિવહન કરતા સસ્તું અને પ્રદૂષણમુક્ત છે.
• ઉદ્યોગોનું કેન્દ્ર: સ્ટીલ, પેપર, અને ટેક્સટાઈલ જેવા ઉદ્યોગો નદીના કિનારે વિકસ્યા છે કારણ કે તેમને વિપુલ પ્રમાણમાં પાણીની જરૂર હોય છે.

૬. પર્યાવરણ, જૈવવિવિધતા અને વન્યજીવન (Environment & Biodiversity)

નદીઓ પૃથ્વીની ઇકોસિસ્ટમને સંતુલિત રાખે છે.

• ડેલ્ટા અને મેન્ગ્રોવ્સ: ગંગા-બ્રહ્મપુત્ર દ્વારા રચાયેલું ‘સુંદરબન’ વિશ્વનું સૌથી મોટું મેન્ગ્રોવ જંગલ છે, જે ચક્રવાત સામે રક્ષણ આપે છે અને ‘રોયલ બેંગોલ ટાઈગર’નું ઘર છે.
• જળચર જીવો: ગંગા નદીની ડોલ્ફિન (જે ભારતનું રાષ્ટ્રીય જળચર પ્રાણી છે), મગર, ઘડિયાળ અને અનેક પ્રકારની માછલીઓ માટે નદીઓ એકમાત્ર નિવાસસ્થાન છે.
• સ્થળાંતરિત પક્ષીઓ: શિયાળામાં નદીઓના કિનારે અને સરોવરોમાં લાખો વિદેશી પક્ષીઓ આશરો લે છે, જે પર્યાવરણ માટે ખૂબ જ મહત્વનું છે.

૭. આબોહવા પર અસર (Climate Influence)

નદીઓ સ્થાનિક આબોહવાને જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે. નદીના ભેજને કારણે આસપાસના વિસ્તારોમાં તાપમાનમાં ઘટાડો રહે છે અને વરસાદ લાવવામાં પણ તે આડકતરી રીતે મદદરૂપ થાય છે. નદીઓના કારણે આસપાસની જમીન વધુ હરિયાળી અને ઉપજાઉ બને છે, જેના કારણે વૃક્ષો અને વનસ્પતિનો વિકાસ સારી રીતે થાય છે. ઘણા વિસ્તારોમાં નદીઓ પર્યાવરણનું સંતુલન જાળવવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.

પક્ષીઓ, જળચર પ્રાણીઓ અને અનેક જીવસૃષ્ટિ માટે નદીઓ કુદરતી આવાસ તરીકે કાર્ય કરે છે, જેના કારણે જૈવ વૈવિધ્ય પણ સુરક્ષિત રહે છે.

સુરત જિલ્લાનો નકશો, ઇતિહાસ અને સીટીની વસ્તી

ભારતની નદીઓ વિશે જાણવા જેવી રસપ્રદ માહિતી

ભારતની નદીઓ ભૌગોલિક અજાયબીઓથી ભરેલી છે. અહીં કેટલીક એવી રોમાંચક હકીકતો છે જે ભારતની નદીઓને વિશ્વમાં અજોડ બનાવે છે:

• ગંગા-બ્રહ્મપુત્ર ડેલ્ટા (સુંદરબન): આ વિશ્વનો સૌથી મોટો ડેલ્ટા છે. તેનું નામ ત્યાં જોવા મળતા ‘સુંદરી’ નામના વૃક્ષો પરથી પડ્યું છે. આ વિસ્તાર માત્ર મેન્ગ્રોવના જંગલો માટે જ નહીં, પણ ‘રોયલ બેંગોલ ટાઈગર’ ના એકમાત્ર દરિયાઈ નિવાસસ્થાન તરીકે પણ પ્રખ્યાત છે.
• લૂણી નદી (The Virgin River): લૂણી ભારતની એકમાત્ર એવી નદી છે જેનું પાણી અડધે સુધી મીઠું અને બાકીના ભાગમાં ખારું હોય છે. રાજસ્થાનના બાલોતરા પછી તે રણની રેતીમાં ભળી જાય છે, તેથી તેને ‘અંતસ્થ’ નદી કહેવામાં આવે છે.
• પશ્ચિમ તરફ વહેતી નદીઓ: સામાન્ય રીતે ભારતીય ઉપખંડનો ઢાળ પૂર્વ તરફ હોવાથી નદીઓ બંગાળની ખાડીમાં મળે છે, પરંતુ નર્મદા અને તાપી લાખો વર્ષો જૂની ‘ફાટ ખીણ’ (Rift Valley) માંથી વહેતી હોવાથી કુદરતી ઢાળની વિરુદ્ધ પશ્ચિમ તરફ વહી અરબ સાગરને મળે છે.
• રાષ્ટ્રીય જળચર પ્રાણી (Ganges River Dolphin): ગંગા નદીમાં જોવા મળતી ડોલ્ફિનને સ્થાનિક ભાષામાં ‘સુસુ’ કહેવામાં આવે છે. આ ડોલ્ફિન સંપૂર્ણપણે અંધ હોય છે અને અલ્ટ્રાસોનિક તરંગોની મદદથી શિકાર કરે છે. તે માત્ર અત્યંત શુદ્ધ પાણીમાં જ જીવી શકે છે, જે નદીની શુદ્ધતાનું પ્રતીક છે.
• માજુલી ટાપુ (વિશ્વની અજાયબી): આસામમાં બ્રહ્મપુત્ર નદીની વચ્ચે આવેલો માજુલી ટાપુ એટલો મોટો છે કે તેને ભારતનો પ્રથમ ‘ટાપુ જિલ્લો’ જાહેર કરવામાં આવ્યો છે. અહીંની વૈષ્ણવ સંસ્કૃતિ અને સત્રો (મઠો) વિશ્વભરમાં જાણીતા છે.
• કર્કવૃત્તને બે વાર ઓળંગતી નદી: ગુજરાત અને મધ્યપ્રદેશમાં વહેતી મહી નદી વિશ્વની ગણીગાંઠી એવી નદીઓમાંની એક છે જે કર્કવૃત્ત (Tropic of Cancer) ને બે વાર ઓળંગે છે. એકવાર ઉત્તર તરફ જતી વખતે અને બીજી વાર દક્ષિણ તરફ વળતી વખતે.
• પંજાબ – પાંચ નદીઓનો સંગમ: પંજાબ શબ્દ ફારસી શબ્દ ‘પંજ’ (પાંચ) અને ‘આબ’ (પાણી) પરથી આવ્યો છે. આ પ્રદેશમાં જે-તે સમયે ઝેલમ, ચિનાબ, રાવી, બિયાસ અને સતલુજ નદીઓ વહેતી હતી, જેણે આ પ્રદેશને ભારતનો સૌથી ફળદ્રુપ વિસ્તાર બનાવ્યો છે.
• ચંબલ નદી અને શ્રાપની ગાથા: ઉત્તર ભારતની ચંબલ નદી ભારતની સૌથી શુદ્ધ નદીઓમાંની એક માનવામાં આવે છે. પૌરાણિક માન્યતા મુજબ આ નદી શ્રાપિત હોવાથી તેનું પાણી પૂજામાં વપરાતું નથી, અને કદાચ એ જ કારણે તે પ્રદૂષણથી બચી શકી છે. આ નદીમાં દુર્લભ ‘ઘડિયાળ’ (મગરની પ્રજાતિ) જોવા મળે છે.
• સોન નદીના સુવર્ણ કણો: બિહાર અને મધ્યપ્રદેશમાં વહેતી સોન નદી વિશે એવું કહેવાય છે કે તેના રેતીના કણોમાં સોનાના અંશ જોવા મળતા હતા, જેના પરથી તેનું નામ ‘સોન’ પડ્યું છે.
• સૌથી ઊંચો રેલવે બ્રિજ: જમ્મુ-કાશ્મીરમાં ચિનાબ નદી પર વિશ્વનો સૌથી ઊંચો રેલવે આર્ચ બ્રિજ બનાવવામાં આવ્યો છે, જે પેરિસના એફિલ ટાવર કરતાં પણ ઊંચો છે.

નદીઓનું સાંસ્કૃતિક અને ઐતિહાસિક મહત્વ

ભારતીય સંસ્કૃતિમાં નદીઓ માત્ર જળનો સ્ત્રોત નથી, પણ તે આસ્થાનું પ્રતીક છે.

• સભ્યતાનું પારણું: વિશ્વની પ્રાચીન સંસ્કૃતિઓમાંની એક ‘સિંધુ ખીણની સભ્યતા’ સિંધુ નદીના કિનારે જ વિકસી હતી.
• ધાર્મિક આસ્થા: ગંગા જેવી નદીઓને ‘માતા’ નું બિરુદ આપવામાં આવ્યું છે. કુંભ મેળો અને પુષ્કર મેળો જેવા મોટા ઉત્સવો નદી કિનારે જ યોજાય છે.
• શુદ્ધિકરણનું પ્રતીક: શાસ્ત્રો મુજબ નદીઓના પવિત્ર જળમાં સ્નાન કરવાથી પાપમુક્તિ અને માનસિક શાંતિ મળે છે.
• પૌરાણિક ઉલ્લેખ: વેદો અને પુરાણોમાં નદીઓને દેવીઓ તરીકે વર્ણવવામાં આવી છે, જે ભારતીયોની નદીઓ પ્રત્યેની ઊંડી શ્રદ્ધા દર્શાવે છે.

 નદીઓનું આર્થિક યોગદાન (જીવાદોરી)

નદીઓ દેશના આર્થિક વિકાસમાં કરોડરજ્જુ સમાન ભૂમિકા ભજવે છે.

• કૃષિ અને સિંચાઈ: ભારતની વિશાળ ખેતીલાયક જમીન નદીઓ દ્વારા લાવવામાં આવેલી કાંપની માટીથી બનેલી છે. ઉત્તર ભારતનું મેદાન ગંગા-યમુનાને કારણે જ અત્યંત ફળદ્રુપ છે.
• જળવિદ્યુત (Hydro-Power): નદીઓ પર હીરાકુંડ, ભાખડા-નાંગલ અને સરદાર સરોવર જેવા વિશાળ બંધો બાંધીને વીજળી ઉત્પન્ન કરવામાં આવે છે.
• પીવાનું પાણી: હજારો શહેરો અને લાખો ગામડાઓ પોતાની પીવાની પાણીની જરૂરિયાત માટે નદીઓ પર નિર્ભર છે.
• પરિવહન અને ઉદ્યોગ: આંતરિક જળમાર્ગો દ્વારા સસ્તું પરિવહન અને ઉદ્યોગો માટે જરૂરી પુષ્કળ પાણી નદીઓ પૂરા પાડે છે.

ભારતની 5 પ્રમુખ નદીઓની સંક્ષિપ્ત વિગત

1. ગંગા: ભારતની સૌથી પવિત્ર અને લાંબી નદી, જે ઉત્તર ભારતના વિશાળ મેદાનોની રચના કરે છે.
2. બ્રહ્મપુત્રા: તિબેટમાંથી ઉદભવતી આ નદી આસામમાં થઈને વહે છે, જે જળ જથ્થાની દ્રષ્ટિએ ખૂબ મોટી છે.
3. ગોદાવરી: તેને ‘દક્ષિણ ગંગા’ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, જે દક્ષિણ ભારતની સૌથી લાંબી નદી છે.
4. નર્મદા: મધ્ય ભારતની આ નદી પૂર્વથી પશ્ચિમ તરફ વહીને અરબ સાગરમાં મળે છે, જે ગુજરાતની જીવાદોરી ગણાય છે.
5. સિંધુ: ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે વહેતી આ નદી પ્રાચીન સભ્યતાનું કેન્દ્ર રહી છે.

નદીઓ આપણને પ્રકૃતિ તરફથી મળેલી અમૂલ્ય ભેટ છે. તેમને પ્રદૂષણથી બચાવવી એ દરેક નાગરિકની નૈતિક ફરજ છે.

ભારતની સૌથી લાંબી નદી કઈ છે

આપણા ભારતની સૌથી લાંબી નદી ગંગા છે. તેની લંબાઈ આશરે 2,525 કિલોમીટર છે. તે ઉત્તરાખંડના ગંગોત્રી ગ્લેશિયરમાંથી નીકળે છે અને બંગાળની ખાડીમાં સમાઈ જાય છે. દક્ષિણ ભારતની વાત કરીએ તો ગોદાવરી સૌથી લાંબી નદી છે, જેને ‘દક્ષિણ ગંગા’ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

ભારતની નદીઓના વર્ગીકરણને વધુ ઊંડાણપૂર્વક સમજવા માટે, ખાસ કરીને દ્વીપકલ્પીય (Peninsular) નદીઓના વહેણ અને તેમની લાક્ષણિકતાઓ વિશેની વિસ્તૃત માહિતી નીચે મુજબ છે.

ભારતનું ભૌગોલિક ક્ષેત્ર ખૂબ વિશાળ અને વૈવિધ્યસભર હોવાથી અહીં અનેક પ્રકારની નદીઓ જોવા મળે છે. કેટલીક નદીઓ હિમાલયમાંથી નીકળે છે, જ્યારે કેટલીક દક્ષિણ ભારતના પથ્થરાળ પ્રદેશોમાંથી ઉદ્ભવે છે. તેમની ઉત્પત્તિ, વહેવાની દિશા અને અંતે કયા સમુદ્રમાં મળી જાય છે તેના આધારે ભારતની નદીઓને વિવિધ ભાગોમાં વહેંચીને સરળ રીતે સમજાવી શકાય છે.

૧. હિમાલયની નદીઓ (Himalayan Rivers)

આ નદીઓ યુવાન છે અને પર્વતોને કાપીને ઊંડી ખીણો બનાવે છે.

• ગંગા તંત્ર: ઉત્તરાખંડથી શરૂ થઈ પશ્ચિમ બંગાળ સુધી ફેલાયેલું ભારતનું સૌથી મોટું નદીતંત્ર. તેની સહાયક નદીઓમાં યમુના, ગંડક, કોસી અને સોણનો સમાવેશ થાય છે.
• સિંધુ તંત્ર: તિબેટના માનસરોવર પાસેથી નીકળે છે. ભારતમાં ઝેલમ, ચેનાબ, રાવી, બિયાસ અને સતલજ તેની મુખ્ય પાંચ સહાયક નદીઓ છે (પંજાબનું નામ આના પરથી પડ્યું છે).
• બ્રહ્મપુત્રા તંત્ર: વિશ્વની સૌથી મોટી નદીઓમાંની એક. તિબેટમાં ‘સાંગપો’ તરીકે ઓળખાય છે અને અસમમાં વિશાળ પૂર માટે જાણીતી છે.

૨. દ્વીપકલ્પીય નદીઓ (Peninsular Rivers)

આ નદીઓ મુખ્યત્વે દક્ષિણ ભારતના પથ્થરાળ અને ઊંચા પ્રદેશોમાંથી પસાર થાય છે, તેથી તેઓને પુખ્ત નદીઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. હિમાલયની નદીઓની સરખામણીએ આ નદીઓમાં પાણીનો પ્રવાહ થોડો મર્યાદિત હોય છે, પરંતુ ખેતી અને સ્થાનિક જીવન માટે તેમનું મહત્વ ખૂબ મોટું છે.

તેમની વહેવાની દિશા અને સમુદ્રમાં મળવાના આધાર પર આ નદીઓને મુખ્યત્વે બે ભાગોમાં વહેંચવામાં આવે છે.

અ) પૂર્વ તરફ વહેતી નદીઓ (બંગાળની ખાડીને મળતી)

આ નદીઓ પશ્ચિમ ઘાટમાંથી નીકળે છે અને પૂર્વ તરફ વહીને મુખત્રિકોણ પ્રદેશ (Delta) બનાવે છે.

બ) પશ્ચિમ તરફ વહેતી નદીઓ (અરબ સાગરને મળતી)

આ નદીઓ સાંકડી ખીણોમાંથી વહે છે અને ડેલ્ટા બનાવતી નથી, પરંતુ એસ્ટ્યુરી (Estuary) બનાવે છે.

• નર્મદા: અમરકંટક (MP) માંથી નીકળે છે. તે ‘રિફ્ટ વેલી’ (ફાટ ખીણ) માંથી વહે છે. ગુજરાતમાં ‘સરદાર સરોવર’ યોજના આ નદી પર છે.
• તાપી: મધ્યપ્રદેશના બેતુલ જિલ્લામાંથી નીકળે છે અને સુરત પાસે સમુદ્રને મળે છે.
• સાબરમતી અને મહી: ગુજરાતની અન્ય મહત્વની નદીઓ જે ખંભાતના અખાતને મળે છે.

મુખ્ય તફાવત અને લાક્ષણિકતાઓ

• જળ જથ્થો: હિમાલયની નદીઓમાં ઉનાળામાં પણ પાણી હોય છે (હિમ ઓગળવાથી), જ્યારે દ્વીપકલ્પીય નદીઓ ઉનાળામાં સુકાઈ શકે છે.
• ઉપયોગિતા:
  • ઉત્તર ભારત: નદીઓનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે નહેરો દ્વારા સિંચાઈ માટે થાય છે.
  • દક્ષિણ ભારત: નદીઓ પથરાળ પ્રદેશમાં હોવાથી જળધોધ બનાવે છે, જે જળવિદ્યુત (Hydro-power) માટે ઉત્તમ છે (દા.ત. જોગનો ધોધ).

નદીઓ આપણી સામાજિક અને આર્થિક કરોડરજ્જુ છે. પરંતુ વર્તમાન સમયમાં:

• ઔદ્યોગિક કચરો અને શહેરી ગટરના પાણી નદીઓને પ્રદૂષિત કરી રહ્યા છે.
• નદીઓના રક્ષણ માટે ‘નદી જોડો પરિયોજના’ અને ‘ક્લીન ગંગા’ જેવા મિશન પર ભારત સરકાર કાર્ય કરી રહી છે.

ભારતની મુખ્ય નદીઓ અને તેમની લંબાઈ

• ગુજરાતનો નવો નકશો 2026

ભારતની નદીઓ પરના મુખ્ય ડેમ (Dams in India)

દેશ ભારતની નદીઓ પર અનેક બહુહેતુક યોજનાઓ ચાલે છે. આ ડેમ ખેતી માટે પાણી અને વીજળી પૂરી પાડે છે. ભારતના વિકાસમાં નદીઓ અને તેના પર બાંધવામાં આવેલા ડેમ (બંધ) એક મજબૂત સ્તંભ સમાન છે. આ સંસાધનોના આર્થિક પાસાઓ અને વર્તમાન પડકારોને નીચે મુજબ કોષ્ટક અને મુદ્દાસર સમજી શકાય છે.

નદીઓનું બહુવિધ આર્થિક મહત્વ

નદીઓ દેશની અર્થવ્યવસ્થામાં લોહીની ધમનીઓ જેવું કાર્ય કરે છે.

• કૃષિ ક્રાંતિ: ભારતના અનાજ ભંડાર ગણાતા પંજાબ, હરિયાણા અને ઉત્તર પ્રદેશના મેદાનો સંપૂર્ણપણે નદીઓની નહેરો પર નિર્ભર છે.
• હરિત ઊર્જા (Green Energy): કોલસા વિના વીજળી ઉત્પન્ન કરવા માટે જળવિદ્યુત મથકો શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે, જે વાતાવરણને પ્રદૂષિત કરતા નથી.
• ઔદ્યોગિક વિકાસ: સ્ટીલ, પેપર અને ટેક્સટાઇલ જેવા મોટા ઉદ્યોગો નદી કિનારે સ્થિત હોય છે કારણ કે તેમને પ્રક્રિયા માટે પુષ્કળ પાણીની જરૂર હોય છે.
• જળમાર્ગ અને પરિવહન: રાષ્ટ્રીય જળમાર્ગો (National Waterways) દ્વારા માલસામાનની હેરફેર સસ્તી પડે છે, જેનાથી લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચ ઘટે છે.
• મત્સ્યઉદ્યોગ: લાખો પરિવારો નદીઓમાં માછીમારી કરીને પોતાની આજીવિકા મેળવે છે.

નદીઓ સામેના પડકારો અને પ્રદૂષણ

વિકાસની દોડમાં આપણે નદીઓના સ્વાસ્થ્યને નુકસાન પહોંચાડ્યું છે:

• શહેરી કચરો: ગટરના ગંદા પાણીને શુદ્ધ કર્યા વિના સીધું નદીઓમાં ઠાલવવામાં આવે છે.
• ઔદ્યોગિક ઝેર: કેમિકલ યુક્ત પાણી નદીના ઇકોસિસ્ટમ અને જળચર જીવોનો નાશ કરે છે.
• ધાર્મિક પ્રદૂષણ: પૂજા સામગ્રી, પ્લાસ્ટિક અને અસ્થિ વિસર્જન જેવી પ્રવૃત્તિઓથી નદીઓની કુદરતી શુદ્ધતા જોખમાય છે.

સંરક્ષણ અને બચાવના ઉપાયો

નદીઓને બચાવવા માટે સરકાર અને જનતા બંનેએ સાથે મળીને પ્રયાસો કરવા પડશે:

• સીવેજ ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ (STP): દરેક શહેરના ગંદા પાણીને શુદ્ધ કરીને જ નદીમાં છોડવું જોઈએ.
• વનીકરણ: નદીના કિનારે વધુ વૃક્ષો વાવવાથી જમીનનું ધોવાણ અટકશે અને નદીનો પ્રવાહ જળવાઈ રહેશે.
• જાગૃતિ અભિયાન:
  • નમામિ ગંગે: ગંગાની સ્વચ્છતા અને કાંઠાના સૌંદર્યીકરણ માટેનો મોટો પ્રોજેક્ટ.
  • નર્મદા સેવા મિશન: નદીની આસપાસ વૃક્ષારોપણ અને પ્રદૂષણ રોકવા માટેની પહેલ.
• પ્લાસ્ટિક પર પ્રતિબંધ: નદી કિનારે પર્યટન સ્થળોએ પ્લાસ્ટિકના ઉપયોગ પર કડક પ્રતિબંધ હોવો જોઈએ.

નદીઓ આપણી સંસ્કૃતિનો વારસો છે. જો આપણે નદીઓને બચાવીશું, તો જ નદીઓ આપણી આવનારી પેઢીઓને બચાવશે. ‘જળ એ જ જીવન છે’ એ માત્ર સૂત્ર નહીં, પણ હકીકત છે.

પરીક્ષાલક્ષી ખાસ માહિતી: નદીઓનું પ્રવાહ તંત્ર

નદીઓના પ્રવાહની દિશા અને તેમની સહાયક નદીઓ (Tributaries) વિશે સમજવું ભૂગોળના વિષયમાં ખૂબ જ મહત્વનું છે.

૧. ગંગા નદીની સહાયક નદીઓ

ગંગા નદીના પ્રવાહને તેના કાંઠાના આધારે બે ભાગમાં વહેંચવામાં આવે છે:

૨. પશ્ચિમ તરફ વહેતી નદીઓ (West Flowing Rivers)

ભારતની મોટાભાગની નદીઓ બંગાળની ખાડીમાં મળે છે, પરંતુ કેટલીક નદીઓ અરબ સાગર તરફ વહે છે:

• નર્મદા: જે મધ્યપ્રદેશ અને ગુજરાતની જીવાદોરી છે.
• તાપી: દક્ષિણ ગુજરાતની મહત્વની નદી.
• મહી: કર્કવૃત્તને બે વાર ઓળંગતી ભારતની એકમાત્ર નદી.
• સાબરમતી: જેના કિનારે અમદાવાદ અને ગાંધીનગર સ્થિત છે.
• લુણી: રાજસ્થાનના રણમાં વહેતી નદી, જે સમુદ્ર સુધી પહોંચી શકતી નથી (અંતસ્થ નદી).

ભારતની નદીઓ વિશે અદ્ભુત અને રસપ્રદ તથ્યો

મિત્રો ભારતની નદીઓ વિશેના રસપ્રદ તથ્યો માત્ર જ્ઞાનમાં વધારો નથી કરતા, પરંતુ તે વિવિધ સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ (જેવી કે GPSC, UPSC, અને તલાટી) માટે પણ અત્યંત ઉપયોગી છે. નીચે આ તથ્યોને વધુ વિગતવાર અને ટેબલ સ્વરૂપે સમજાવ્યા છે.

ભારતની નદીઓ ભૌગોલિક દ્રષ્ટિએ અનેક વિવિધતાઓ ધરાવે છે. અહીં તેની કેટલીક અદ્ભુત લાક્ષણિકતાઓ છે.

વર્ષ ૨૦૨૬ અને નદીઓનું ભવિષ્ય: આપણી જવાબદારી

વર્ષ ૨૦૨૬માં આપણે એક એવા વળાંક પર ઉભા છીએ જ્યાં ગ્લોબલ વોર્મિંગ અને જળવાયુ પરિવર્તનની અસરો પ્રત્યક્ષ દેખાઈ રહી છે. ભારત જેવા વિશાળ દેશ માટે નદીઓનું અસ્તિત્વ બચાવવું એ હવે પસંદગી નહીં, પણ અનિવાર્યતા છે. વર્તમાન સમયમાં નદીતંત્ર પર પર્યાવરણીય દબાણ વધ્યું છે, જેના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:

• ગ્લેશિયર્સનું ઓગળવું: હિમાલયના ગ્લેશિયર્સ ઝડપથી ઓગળી રહ્યા છે, જેના કારણે ગંગા અને બ્રહ્મપુત્રા જેવી નદીઓમાં શરૂઆતમાં પૂર અને લાંબે ગાળે પાણીની અછત સર્જાઈ શકે છે.
• અનિયમિત વરસાદ: જળવાયુ પરિવર્તનને કારણે ચોમાસું અનિશ્ચિત બન્યું છે, જેને લીધે નદીઓમાં ક્યારેક અતિવૃષ્ટિ તો ક્યારેક દુષ્કાળની સ્થિતિ જોવા મળે છે.
• જમીનનું ધોવાણ: નદી કિનારે વનસ્પતિના અભાવે જમીનનું ધોવાણ વધ્યું છે, જે નદીના પાત્રને છીછરું બનાવે છે અને પૂરની શક્યતા વધારે છે.

નદી સંરક્ષણ માટેના અસરકારક ઉપાયો (Action Plan)

આપણી નદીઓને પુનર્જીવિત કરવા માટે ૨૦૨૬માં આપણે નીચે મુજબના પગલાં લેવા અનિવાર્ય છે.

એક જવાબદાર નાગરિક તરીકે આપણી ફરજો

સરકાર ઉપરાંત, જનભાગીદારી (Public Participation) વગર નદીઓનું રક્ષણ અશક્ય છે.

• કચરાનું વ્યવસ્થાપન: નદી કે નહેરોમાં પ્લાસ્ટિક, પૂજા સામગ્રી કે અન્ય કચરો ક્યારેય ન ફેંકવો.
• રેઈન વોટર હાર્વેસ્ટિંગ: વરસાદી પાણીને જમીનમાં ઉતારવા માટે પોતાના ઘર કે સોસાયટીમાં વ્યવસ્થા કરવી, જેથી નદીઓ પરનું દબાણ ઘટે.
• જાગૃતિ ફેલાવવી: નદીઓના મહત્વ વિશે સ્થાનિક સ્તરે જાગૃતિ લાવવી અને ‘રેલી ફોર રિવર્સ’ જેવા અભિયાનોમાં સહભાગી થવું.
• કુદરતી સ્ત્રોતોનો કરકસરભર્યો ઉપયોગ: પાણીનો બગાડ અટકાવવો એ નદીને બચાવવાનું પ્રથમ પગલું છે.

યાદ રાખો: નદીઓ પૃથ્વીની ધમનીઓ છે. જો આ ધમનીઓ સુકાઈ જશે અથવા ઝેરી બનશે, તો માનવ સંસ્કૃતિનું અસ્તિત્વ જોખમમાં મુકાશે. ૨૦૨૬નું આ વર્ષ આપણા માટે ‘રીસેટ’ બટન દબાવવાની તક છે.

ભારતની નદીઓના મહત્વ, તેમના પ્રદાન અને ભવિષ્યની જવાબદારીઓને સમાવતો એક વિસ્તૃત અને સર્વગ્રાહી નિષ્કર્ષ નીચે મુજબ છે:

અંતિમ નિષ્કર્ષ: ભારતની નદીઓ – ભૂતકાળનો વારસો અને ભવિષ્યની ધરોહર

ભારતની નદીઓ માત્ર જળનો પ્રવાહ નથી, પરંતુ તે આ દેશની ચેતના, સંસ્કૃતિ અને સમૃદ્ધિની જીવંત કડી છે. હિમાલયના શ્વેત શિખરોથી વહેતી ગંગા હોય કે દક્ષિણના ઉચ્ચપ્રદેશોમાં ગર્જના કરતી ગોદાવરી, દરેક નદીએ ભારતની ભૂમિને ફળદ્રુપ બનાવી છે અને અહીંની સભ્યતાને પોષણ આપ્યું છે.

૨૦૨૬માં નદીઓનું સાંપ્રત મહત્વ અને સંરક્ષણ

વર્ષ ૨૦૨૬ના આ સમયગાળામાં, જ્યારે સમગ્ર વિશ્વ જળવાયુ પરિવર્તન (Climate Change) અને ગ્લોબલ વોર્મિંગના પડકારો સામે લડી રહ્યું છે, ત્યારે નદીઓનું જતન એ કોઈ વિકલ્પ નહીં પણ જીવન-મરણનો પ્રશ્ન છે. આપણી જવાબદારીઓને નિમ્નલિખિત રીતે સમજી શકાય:

• નૈતિક જવાબદારી: નદીઓને પવિત્ર માનીને માત્ર પૂજવી પૂરતું નથી, પરંતુ તેમને પ્લાસ્ટિક અને ઔદ્યોગિક કચરાથી મુક્ત રાખી તેમની કુદરતી શુદ્ધતા જાળવવી એ જ સાચી પૂજા છે.
• પર્યાવરણીય સંતુલન: નદી કિનારે વનીકરણ અને જળ સંગ્રહની પદ્ધતિઓ અપનાવીને આપણે ઘટતા જતા ભૂગર્ભ જળ સ્તરને બચાવી શકીએ છીએ.
• એકતાનું પ્રતીક: નદીઓ ભારતના વિવિધ રાજ્યોને જોડે છે. ‘નદી જોડો પરિયોજના’ જેવી પહેલ દ્વારા પાણીની અછત વાળા વિસ્તારોને સમૃદ્ધ બનાવી શકાય છે.

ભારતની સમૃદ્ધિનો માર્ગ તેની નદીઓના નિર્મળ જળમાંથી પસાર થાય છે. ‘જળ છે તો જ જીવન છે’ એ માત્ર કહેવત નથી, પણ વાસ્તવિકતા છે. જો આપણે આપણી આ ‘લોકમાતાઓ’ પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા દાખવીશું અને તેમને સ્વચ્છ, અવિરત અને પ્રદૂષણમુક્ત રાખવાનો સંકલ્પ કરીશું, તો જ ભારત એક ‘સુજલામ્ સુફલામ્’ રાષ્ટ્ર તરીકે વિશ્વના નકશા પર ઝળહળતું રહેશે.

આપણો એક નાનકડો પ્રયાસ જેમ કે નદીમાં કચરો ન નાખવો આવતીકાલની પેઢી માટે પીવાના પાણીની સુરક્ષાની ગેરંટી બની શકે છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQ)

1. ભારતની સૌથી લાંબી નદી કઈ છે?

ભારતની સૌથી લાંબી નદી ગંગા છે, જેની લંબાઈ આશરે 2,525 કિલોમીટર છે.

2. કઈ નદીને ‘દક્ષિણની ગંગા’ કહેવામાં આવે છે?

ગોદાવરી નદીને તેની લંબાઈ અને ધાર્મિક મહત્વને કારણે ‘દક્ષિણ ગંગા’ કહેવાય છે.

3. કઈ નદીઓ અરબી સમુદ્રમાં મળે છે?

નર્મદા, તાપી, સાબરમતી, મહી અને લુણી (કચ્છના રણમાં) જેવી પશ્ચિમ તરફ વહેતી નદીઓ અરબી સમુદ્રને મળે છે.

4. ભારતનો સૌથી મોટો ડેમ કઈ નદી પર છે?

હીરાકુડ ડેમ મહા નદી પર સ્થિત છે, જે ભારતનો સૌથી લાંબો ડેમ છે.

5. ગુજરાતની જીવાદોરી કઈ નદી ગણાય છે?

નર્મદા નદીને ગુજરાતની જીવાદોરી કહેવામાં આવે છે.

6. કઈ નદી બિહારના શોક તરીકે ઓળખાય છે?

કોસી નદીને બિહારના શોક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

7. બ્રહ્મપુત્ર નદી ભારતમાં કયા રાજ્યમાંથી પ્રવેશે છે?

બ્રહ્મપુત્ર નદી ભારતમાં અરુણાચલ પ્રદેશ રાજ્યમાંથી પ્રવેશે છે.

8. વિશ્વનો સૌથી મોટો નદી ટાપુ કયો છે?

બ્રહ્મપુત્ર નદી પર આવેલો ‘માજુલી ટાપુ’ વિશ્વનો સૌથી મોટો નદી ટાપુ છે.

9. ગંગા નદીનું ઉદગમ સ્થાન કયું છે?

ગંગા નદીનું ઉદગમ સ્થાન ઉત્તરાખંડમાં આવેલું ગંગોત્રી ગ્લેશિયર છે.

10. નદીઓને ‘લોકમાતા’ કોણે કહી હતી?

ભારતીય સંસ્કૃતિમાં અને ખાસ કરીને ગુજરાતી સાહિત્યકાર કાકાસાહેબ કાલેલકરે નદીઓને ‘લોકમાતા’ કહીને સંબોધી હતી.

• સાબરમતી નદી નો ઇતિહાસ, લંબાઈ અને ઉદગમ સ્થાન

અમારી પોસ્ટને અંત સુધી વાંચવા માટે આપનો આભાર. જો તમે ભારતની નદીઓ ના નામ વિશેની માહિતીથી સંતુષ્ટ હોવ તો આ પોસ્ટને તમારા મિત્ર વર્તુળમાં જરૂર શેર કરજો.