હાલ ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી કોણ છે 2026 | Chief Minister Of Gujarat

ગુજરાત રાજ્યનું રાજકારણ અને તેનો વહીવટી ઇતિહાસ હંમેશાંથી ભારતભરમાં ચર્ચાનો વિષય રહ્યો છે. દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલું આ સમૃદ્ધ રાજ્ય માત્ર ઉદ્યોગો અને સાંસ્કૃતિક વારસા માટે જ નહીં, પરંતુ તેના મજબૂત રાજકીય નેતૃત્વ માટે પણ જાણીતું છે. કોઈપણ રાજ્યના સર્વાંગી વિકાસનો આધાર તેના વડા એટલે કે મુખ્યમંત્રી પર નિર્ભર હોય છે. સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓની તૈયારી કરતા વિદ્યાર્થીઓથી લઈને સામાન્ય નાગરિકો સુધી દરેક માટે રાજ્યના વર્તમાન નેતૃત્વ અને તેની વહીવટી વ્યવસ્થા વિશે જાણવું અત્યંત આવશ્યક છે.

વર્ષ 2026માં પણ ગુજરાત પોતાના વિકાસના પંથે આગળ વધી રહ્યું છે ત્યારે રાજ્યની કમાન કોના હાથમાં છે તે જાણવું રસપ્રદ રહેશે. ગુજરાત જીકે અને સામાન્ય જ્ઞાનની દ્રષ્ટિએ આ વિષય ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવે છે. વિવિધ સરકારી ભરતી પરીક્ષાઓ જેવી કે GPSC, GSSSB, પંચાયત પસંદગી મંડળ અને પોલીસ ભરતીમાં ગુજરાત સરકાર અને કેબિનેટને લગતા પ્રશ્નો અવારનવાર પૂછાતા હોય છે. આ આર્ટિકલમાં આપણે વર્ષ 2026ની સ્થિતિએ ગુજરાતના સર્વોચ્ચ વહીવટી પદ પર બિરાજમાન વ્યક્તિત્વ વિશે વિગતવાર અને ઊંડાણપૂર્વક ચર્ચા કરીશું જે તમારી પરીક્ષા માટે પાયાનું માર્ગદર્શન પૂરું પાડશે.

હાલ ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી કોણ છે 2026

વર્ષ 2026 ના વર્તમાન સમયમાં ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી તરીકે શ્રી ભૂપેન્દ્રભાઈ પટેલ (Bhupendrabhai Patel) કાર્યરત છે. તેઓ ગુજરાત રાજ્યના 18મા મુખ્યમંત્રી તરીકે ડિસેમ્બર 2022થી સતત પોતાની સેવાઓ આપી રહ્યા છે અને 2026માં પણ રાજ્યના વિકાસનું સફળતાપૂર્વક નેતૃત્વ કરી રહ્યા છે. તેમની સરળ, સૌમ્ય અને મૃદુ છબીના કારણે તેઓ સમગ્ર ગુજરાતમાં ‘મૃદુ અને મક્કમ’ નેતા તરીકે અત્યંત લોકપ્રિય છે.

ગુજરાતના વહીવટી તંત્રને સુદ્રઢ બનાવવા અને છેવાડાના માનવી સુધી સરકારી યોજનાઓ પહોંચાડવામાં તેમનું યોગદાન અજોડ રહ્યું છે. સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓની તૈયારી કરતા ઉમેદવારો માટે શ્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના જીવન, તેમની રાજકીય કારકિર્દી અને તેમની અંતર્ગત આવતા વિવિધ વિભાગો વિશેની વિગતો જાણવી અનિવાર્ય છે. નીચે આપેલા વિગતવાર કોષ્ટક દ્વારા આપણે તેમના પદ, ક્ષેત્ર અને વહીવટી મહત્વ વિશેના મુખ્ય મુદ્દાઓ સમજીએ જે પરીક્ષા માટે સીધા ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે.

સૌપ્રથમ, મુખ્યમંત્રી અને તેમની વહીવટી રૂપરેખાને સમજવા માટે નીચે આપેલું ૧૫ થી વધુ રો ધરાવતું વિસ્તૃત કોષ્ટક જુઓ, જે ગુજરાત સામાન્ય જ્ઞાનના દૃષ્ટિકોણથી અતિ મહત્વનું છે.

ઉપર દર્શાવેલ કોષ્ટક પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે શ્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ માત્ર એક રાજકીય નેતા નથી પરંતુ સ્થાનિક સ્વરાજ્યની સંસ્થાઓથી લઈને રાજ્યના સર્વોચ્ચ શિખર સુધી પહોંચેલા એક અનુભવી વહીવટકર્તા છે. પરીક્ષામાં ઘણીવાર તેમના મતક્ષેત્ર અથવા તેમના પૂર્વ હોદ્દાઓ વિશે વિધાનો વાળા પ્રશ્નો પૂછાતા હોય છે, જે માટે આ ડેટા રામબાણ સાબિત થશે.

ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી વિશે સંપૂર્ણ માહિતી

ભારતીય બંધારણની કલમ 164 મુજબ રાજ્યના મુખ્યમંત્રીની નિમણૂક રાજ્યપાલ દ્વારા કરવામાં આવે છે. વાસ્તવિક કારોબારી સત્તા મુખ્યમંત્રીના હાથમાં હોય છે, જ્યારે રાજ્યપાલ રાજ્યના બંધારણીય વડા છે. ગુજરાતમાં 1 મે 1960ના રોજ મુંબઈ રાજ્યમાંથી અલગ થયા બાદથી જ મુખ્યમંત્રી પદની એક ગરિમામય પરંપરા રહી છે. ડૉ. જીવરાજ મહેતાથી શરૂ થયેલી આ સફર આજે 2026માં શ્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ સુધી પહોંચી છે.

ગુજરાત સરકારે સમય જતાં અનેક રાજકીય ચડાવ-ઉતાર જોયા છે. આ પદ પર રહીને અનેક નેતાઓએ રાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ પોતાની આગવી ઓળખ ઊભી કરી છે, જેમાં પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીનું નામ મોખરે છે. ગુજરાત જીકેના અભ્યાસ માટે દરેક મુખ્યમંત્રીનો સમયગાળો અને તેમના સમયમાં થયેલી મુખ્ય ઘટનાઓ ખૂબ જ ઉપયોગી છે.

• ગુજરાતના 33 જિલ્લાના નામ અને માહિતી

2026 માં ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી ની માહિતી

વર્ષ 2026માં ગુજરાતના વર્તમાન મુખ્યમંત્રી તરીકે શ્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ કાર્યભાર સંભાળી રહ્યા છે. ડિસેમ્બર 2022માં યોજાયેલી ગુજરાત વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં ભારતીય જનતા પાર્ટીએ 182માંથી 156 બેઠકો જીતીને ઐતિહાસિક બહુમતી મેળવી હતી. આ ભવ્ય વિજય બાદ પક્ષના હાઇકમાન્ડ અને ચૂંટાયેલા ધારાસભ્યો દ્વારા સર્વાનુમતે ભૂપેન્દ્ર પટેલ પર ફરી પસંદગીનો કળશ ઢોળવામાં આવ્યો હતો.

વર્ષ 2026ની સ્થિતિએ તેમની કેબિનેટમાં પણ વહીવટી સરળતા માટે ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે. ઓક્ટોબર 2025માં થયેલા કેબિનેટ વિસ્તરણ અંતર્ગત શ્રી હર્ષ સંઘવીને નાયબ મુખ્યમંત્રી (Deputy Chief Minister) તરીકેની જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે, જે ભૂપેન્દ્ર પટેલ સરકારની વહીવટી ક્ષમતાને વધુ મજબૂત બનાવે છે.

ભૂપેન્દ્રભાઈ પટેલનો પરિચય

શ્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ એક સામાન્ય કાર્યકર્તામાંથી રાજ્યના મુખ્યમંત્રી પદ સુધી પહોંચેલા પાયાના નેતા છે. તેમનું આખું નામ ભૂપેન્દ્રભાઈ રજનીકાંત પટેલ છે. તેઓ કોઈ મોટા રાજકીય વંશમાંથી આવતા નથી, પરંતુ પાયાના સ્તરે કરેલા સખત પરિશ્રમ અને સંગઠન પ્રત્યેની વફાદારીના કારણે તેઓ આ સ્થાને પહોંચ્યા છે.

ગુજરાતના રાજકારણમાં તેમની ગણના ખૂબ જ શાંત અને વિવાદોથી દૂર રહેતા નેતા તરીકે થાય છે. મીડિયા અને જાહેર જીવનમાં તેઓ બહુ ઓછા આક્રમક દેખાય છે, પરંતુ વહીવટી નિર્ણયો લેવામાં તેઓ અત્યંત મક્કમ સાબિત થયા છે. આ જ કારણ છે કે પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી અને કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહના તેઓ અત્યંત વિશ્વાસુ માનવામાં આવે છે.

(1) જન્મ અને પ્રારંભિક જીવન

શ્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલનો જન્મ 15 જુલાઈ 1962ના રોજ અમદાવાદના એક કડવા પાટીદાર પરિવારમાં થયો હતો. તેમનું પ્રારંભિક જીવન અમદાવાદના મધ્યમવર્ગીય વાતાવરણમાં વીત્યું હતું. તેઓ નાનપણથી જ રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) સાથે જોડાયેલા રહ્યા હતા, જેના કારણે તેમનામાં રાષ્ટ્રભક્તિ અને શિસ્તના સંસ્કારોનું સિંચન થયું હતું.

તેમના પિતા રજનીકાંત પટેલ પણ સામાજિક કાર્યોમાં સક્રિય હતા. ભૂપેન્દ્ર પટેલે યુવાનીના દિવસોથી જ સામાજિક સેવાને પોતાના જીવનનું લક્ષ્ય બનાવ્યું હતું. તેઓ અમદાવાદની મેમનગર વિસ્તારની વિવિધ સામાજિક સંસ્થાઓમાં સક્રિયપણે ભાગ લેતા હતા અને લોકોના પ્રશ્નો ઉકેલવામાં મદદરૂપ બનતા હતા.

(2) શ્રી ભૂપેન્દ્રભાઈ નું શિક્ષણ

શૈક્ષણિક લાયકાતની વાત કરીએ તો, ભૂપેન્દ્ર પટેલે પોતાનું પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શિક્ષણ અમદાવાદમાં જ પૂર્ણ કર્યું હતું. ત્યારબાદ તેમણે વર્ષ 1982માં ગવર્મેન્ટ પોલિટેકનિક, અમદાવાદ ખાતેથી સિવિલ એન્જિનિયરિંગમાં ડિપ્લોમા (Diploma in Civil Engineering) ની પદવી મેળવી હતી.

એન્જિનિયરિંગનો આ અભ્યાસ તેમના ભવિષ્યના જાહેર જીવનમાં ખૂબ જ ઉપયોગી સાબિત થયો. મુખ્યમંત્રી બન્યા પહેલાં જ્યારે તેઓ અમદાવાદ અર્બન ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી (AUDA) અને અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (AMC) માં મહત્વના હોદ્દા પર હતા, ત્યારે તેમની આ ટેકનિકલ લાયકાતે શહેરના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ટાઉન પ્લાનિંગના નિર્ણયો લેવામાં મોટી ભૂમિકા ભજવી હતી.

(3) જાહેર જીવન ની માહિતી

મુખ્ય પ્રવાહના રાજકારણમાં આવતા પહેલાં ભૂપેન્દ્ર પટેલ અમદાવાદના સામાજિક અને શૈક્ષણિક ટ્રસ્ટો સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલા હતા. તેઓ પાટીદાર સમાજની અગ્રણી સંસ્થાઓ જેવી કે ‘સરદારધામ’ અને ‘વિશ્વ ઉમિયા ફાઉન્ડેશન’માં ટ્રસ્ટી તરીકે સેવાઓ આપી રહ્યા છે. આ સંસ્થાઓ યુવાનોના શિક્ષણ અને રોજગાર માટે મોટા પાયે કામ કરે છે.

આ ઉપરાંત, તેઓ આધ્યાત્મિક રીતે દાદા ભગવાન દ્વારા સ્થાપિત ‘અક્રમ વિજ્ઞાન મૂવમેન્ટ’ના પરમ અનુયાયી છે. આ આધ્યાત્મિક પ્રભાવ તેમના સ્વભાવમાં સ્પષ્ટપણે વર્તાય છે. તેઓ સત્તાના અહંકારથી દૂર રહીને હંમેશાં સામાન્ય નાગરિકો માટે સુલભ રહ્યા છે, જે તેમના જાહેર જીવનની સૌથી મોટી સફળતા છે.

(4) રાજકીય કારકિર્દી બાબતે

ભૂપેન્દ્ર પટેલની રાજકીય સફર વર્ષ 1995માં મેમનગર નગરપાલિકાના સભ્ય તરીકે શરૂ થઈ હતી. તેઓ 1999-2000 અને ત્યારબાદ 2004-2006 દરમિયાન મેમનગર નગરપાલિકાના પ્રમુખ પણ બન્યા હતા. સ્થાનિક સ્વરાજ્યની સંસ્થાનો આ અનુભવ તેમની રાજકીય કારકિર્દીનો પાયો બન્યો હતો.

ત્યારબાદ તેઓ અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (AMC) માં આવ્યા અને વર્ષ 2010 થી 2015 દરમિયાન થલતેજ વોર્ડના કોર્પોરેટર તરીકે ચૂંટાયા. આ સમયગાળા દરમિયાન તેમણે AMC ની સૌથી શક્તિશાળી સમિતિ એવી સ્ટેન્ડિંગ કમિટીના ચેરમેન તરીકે લાંબો સમય કામ કર્યું. વર્ષ 2015માં તેમની નિમણૂક ઔડા (AUDA) ના ચેરમેન તરીકે થઈ, જ્યાં તેમણે અમદાવાદના આસપાસના વિસ્તારોના વિકાસની રૂપરેખા તૈયાર કરી.

(5) મુખ્યમંત્રી તરીકેની સફર

વર્ષ 2017ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં ભૂપેન્દ્ર પટેલે પ્રથમ વખત ઘાટલોડિયા બેઠક પરથી ધારાસભ્યની ચૂંટણી લડી અને કોંગ્રેસના ઉમેદવારને 1,17,000 થી વધુ મતોના રેકોર્ડ માર્જિનથી હરાવ્યા. સપ્ટેમ્બર 2021માં જ્યારે ભાજપ હાઇકમાન્ડે અચાનક નેતૃત્વ પરિવર્તન કરવાનો નિર્ણય લીધો, ત્યારે વિજય રૂપાણીના સ્થાને કોઈ પણ મંત્રી પદનો અગાઉનો અનુભવ ન ધરાવતા ભૂપેન્દ્ર પટેલને સીધા જ મુખ્યમંત્રી બનાવવામાં આવ્યા.

તેમની આ પસંદગીએ રાજકીય વિશ્લેષકોને ચોંકાવી દીધા હતા. જોકે, તેમણે પોતાના પ્રથમ કાર્યકાળમાં વહીવટી કુશળતા સાબિત કરી બતાવી. પરિણામે, ડિસેમ્બર 2022ની ચૂંટણીમાં ફરી ઘાટલોડિયાથી ભવ્ય વિજય મેળવીને તેઓ બીજી વાર ગુજરાતના 18મા મુખ્યમંત્રી બન્યા અને વર્તમાન 2026માં પણ અવિરતપણે કાર્યરત છે.

ગુજરાતના મુખ્યમંત્રીની ભૂમિકા અને સત્તાઓ

ભારતીય બંધારણીય વ્યવસ્થામાં રાજ્યના મુખ્યમંત્રી એ સરકારના વાસ્તવિક વડા (De facto executive) છે. રાજ્યપાલના નામે ભલે તમામ વહીવટી કાર્યો થતા હોય, પરંતુ તે તમામ નિર્ણયો પાછળ મુખ્યમંત્રી અને તેમની કેબિનેટની સત્તા કામ કરતી હોય છે. ગુજરાત જેવા આર્થિક રીતે સક્ષમ રાજ્યમાં મુખ્યમંત્રીની ભૂમિકા દેશના આર્થિક વિકાસને પણ પ્રભાવિત કરે છે.

મુખ્યમંત્રી પાસે રાજ્યના નીતિ-નિયમો ઘડવાની, બજેટ મંજૂર કરાવવાની અને વિવિધ સરકારી વિભાગો વચ્ચે સંકલન સાધવાની સર્વોચ્ચ સત્તા હોય છે. કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવાથી લઈને આપત્તિ વ્યવસ્થાપન સુધીની તમામ આખરી જવાબદારી મુખ્યમંત્રીની ગણાય છે.

(1) મુખ્યમંત્રીની વહીવટી સત્તાઓ

મુખ્યમંત્રી રાજ્યના વહીવટી તંત્રના સર્વોચ્ચ સેનાપતિ સમાન છે. રાજ્યના તમામ મહત્વના સરકારી વિભાગો જેવા કે સામાન્ય વહીવટ વિભાગ (GAD), ગૃહ વિભાગ, મહેસૂલ, શહેરી વિકાસ વગેરે સીધા અથવા આડકતરી રીતે મુખ્યમંત્રીની દેખરેખ હેઠળ કામ કરે છે. ઉચ્ચ વહીવટી અધિકારીઓ (IAS અને IPS) ની બદલી અને નિમણૂકના આખરી નિર્ણયો મુખ્યમંત્રી કાર્યાલય (CMO) દ્વારા લેવામાં આવે છે.

તેઓ રાજ્યની વિકાસ નીતિઓ અને ઔદ્યોગિક રોકાણો માટે સિંગલ વિન્ડો ક્લિયરન્સ જેવી વ્યવસ્થાઓ પર નજર રાખે છે. વાઇબ્રન્ટ ગુજરાત ગ્લોબલ સમિટ જેવા વૈશ્વિક આયોજનોનું નેતૃત્વ પણ મુખ્યમંત્રી પોતે કરે છે, જેથી રાજ્યમાં વિદેશી મૂડીરોકાણ વધારી શકાય અને નવી રોજગારીની તકો ઊભી કરી શકાય.

(2) વિધાનસભા સાથેનો સંબંધ

મુખ્યમંત્રી એ ગુજરાત વિધાનસભાના ગૃહના નેતા (Leader of the House) હોય છે. વિધાનસભાના સત્રો બોલાવવા, કાયદાકીય ખરડાઓ પસાર કરવા અને વિરોધ પક્ષના પ્રશ્નોના સંતોષકારક જવાબો આપવાની જવાબદારી તેમની છે. તેમની સલાહથી જ રાજ્યપાલ વિધાનસભાનું સત્ર બોલાવે છે અથવા તેને બરખાસ્ત કરી શકે છે.

કોઈપણ નવો કાયદો જ્યારે ગૃહમાં રજૂ થાય છે, ત્યારે મુખ્યમંત્રીની મંજૂરી અનિવાર્ય બને છે. બજેટ સત્ર દરમિયાન રાજ્યના નાણાકીય આયોજનને ગૃહમાં પસાર કરાવવામાં તેમની રાજકીય કુશળતા કસોટી પર હોય છે. બહુમતી પક્ષના નેતા હોવાના નાતે ગૃહ પર તેમનું સંપૂર્ણ નિયંત્રણ હોય છે.

(3) રાજ્યના વિકાસમાં ભૂમિકા

ગુજરાતને દેશનું ‘ગ્રોથ એન્જિન’ કહેવામાં આવે છે અને આ એન્જિનને ગતિ આપવાનું કામ મુખ્યમંત્રીનું છે. સ્માર્ટ સિટી પ્રોજેક્ટ, ગિફ્ટ સિટી (GIFT City), ધોલેરા સર (SIR) અને બુલેટ ટ્રેન જેવા મેગા પ્રોજેક્ટ્સ ઝડપથી પૂર્ણ થાય તે માટે મુખ્યમંત્રી સતત મોનિટરિંગ કરતા હોય છે.

ગામડાઓ અને શહેરો વચ્ચેનો વિકાસ સંતુલિત રહે તે માટે તેઓ ગ્રામીણ આવાસ, પાણી પુરવઠો અને કૃષિ ક્ષેત્ર સબંધી સબસિડીની યોજનાઓ ઘડે છે. ૨૦૨૬ના વર્ષમાં પણ ગુજરાત ડિજિટલ ગવર્નન્સ અને ગ્રીન એનર્જી ક્ષેત્રે જે હરણફાળ ભરી રહ્યું છે, તેની પાછળ ભૂપેન્દ્ર પટેલના નેતૃત્વનું વિઝન રહેલું છે.

(4) કેબિનેટનું નેતૃત્વ

મુખ્યમંત્રી પોતાના મંત્રીમંડળના વડા છે. કયા ધારાસભ્યને કયું મંત્રી પદ આપવું અને તેમની વચ્ચે ખાતાઓની વહેંચણી કેવી રીતે કરવી, તેનો સંપૂર્ણ અધિકાર મુખ્યમંત્રીનો છે. જો કોઈ મંત્રીની કામગીરી સંતોષકારક ન હોય, તો મુખ્યમંત્રી તેનું રાજીનામું માંગી શકે છે અથવા તેનું ખાતું બદલી શકે છે.

કેબિનેટ બેઠકની અધ્યક્ષતા મુખ્યમંત્રી કરે છે અને તેમાં લેવાતા નિર્ણયો સામૂહિક જવાબદારીના સિદ્ધાંત પર આધારિત હોય છે. ઓક્ટોબર 2025માં જ્યારે ગુજરાત કેબિનેટનું પુનર્ગઠન કરવામાં આવ્યું, ત્યારે શ્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે પક્ષના મોવડીમંડળ સાથે મળીને વહીવટી ક્ષમતા વધારવા માટે મંત્રીમંડળમાં ફેરફાર કર્યા હતા.

• ગુજરાતના વર્તમાન રાજ્યપાલ નું નામ

મુખ્યમંત્રીની નિમણૂક કેવી રીતે થાય છે?

ભારતના બંધારણ મુજબ મુખ્યમંત્રીની ચૂંટણી સીધી જનતા દ્વારા થતી નથી, પરંતુ જનતા દ્વારા ચૂંટાયેલા ધારાસભ્યો (MLAs) પોતાના નેતાની પસંદગી કરે છે. રાજ્ય વિધાનસભાની સામાન્ય ચૂંટણીઓ પૂર્ણ થયા બાદ જે પક્ષ અથવા ગઠબંધનને સ્પષ્ટ બહુમતી (ગુજરાતમાં 182માંથી ઓછામાં ઓછી 92 બેઠકો) મળે છે, તે પક્ષના ધારાસભ્યો એક બેઠક બોલાવીને પોતાના નેતા નક્કી કરે છે.

ત્યારબાદ આ ચૂંટાયેલા નેતા રાજ્યપાલ સમક્ષ સરકાર બનાવવાનો દાવો રજૂ કરે છે. બહુમતીની ખાતરી થયા પછી રાજ્યપાલ તેમને મુખ્યમંત્રી પદના શપથ લેવડાવે છે. નિયુક્તિના 6 મહિનાની અંદર જો તેઓ ગૃહના સભ્ય ન હોય, તો તેમણે કોઈ પણ બેઠક પરથી પેટાચૂંટણી જીતવી અનિવાર્ય બને છે.

ગુજરાત સરકારની રચના વિશે

ગુજરાત સરકાર ત્રણ મુખ્ય અંગો ધરાવે છે: ધારાસભા (વિધાનસભા), કારોબારી (મુખ્યમંત્રી અને મંત્રીમંડળ) અને ન્યાયતંત્ર (ગુજરાત હાઈકોર્ટ). ગાંધીનગર ખાતે આવેલું ‘વિઠ્ઠલભાઈ પટેલ ભવન’ રાજ્યની વિધાનસભાનું મુખ્ય મથક છે, જ્યાં 182 ધારાસભ્યો બેસે છે.

સરકારના રોજબરોજના વહીવટ માટે ‘સચિવાલય’ (સ્વર્ણિમ સંકુલ 1 અને 2) કાર્યરત છે. સચિવાલયમાં સચિવો અને મંત્રીઓ બેસીને નીતિઓનું ઘડતર કરે છે. આ વહીવટી માળખું જિલ્લા સ્તરે કલેક્ટર અને તાલુકા સ્તરે મામલતદાર દ્વારા અમલીકરણમાં મૂકવામાં આવે છે.

મુખ્યમંત્રી અને રાજ્યપાલ વચ્ચેનો સંબંધ

બંધારણીય રીતે જોવા જઈએ તો રાજ્યપાલ (Governor) એ રાજ્યના વડા છે અને મુખ્યમંત્રી (Chief Minister) એ સરકારના વડા છે. મુખ્યમંત્રીની ફરજ છે કે તેઓ રાજ્યના વહીવટ અને કાયદાકીય પ્રસ્તાવના તમામ નિર્ણયોની માહિતી રાજ્યપાલને આપે. બંધારણની કલમ 167 હેઠળ આ મુખ્યમંત્રીની બંધારણીય ફરજ છે.

વર્તમાન સમયમાં ગુજરાતના રાજ્યપાલ શ્રી આચાર્ય દેવવ્રત છે. મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ અને રાજ્યપાલ વચ્ચે ખૂબ જ સમન્વયપૂર્ણ સંબંધો રહ્યા છે. ખાસ કરીને પ્રાકૃતિક ખેતી (Natural Farming) ના પ્રસાર માટે બંને મહાનુભાવો એક જ મંચ પરથી ગુજરાતના ખેડૂતોને સતત માર્ગદર્શન પૂરું પાડી રહ્યા છે.

ભૂપેન્દ્ર પટેલના નેતૃત્વ હેઠળ ગુજરાતનો વિકાસ

શ્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના નેતૃત્વમાં ગુજરાતે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં માળખાકીય અને આર્થિક ક્ષેત્રે અભૂતપૂર્વ પ્રગતિ કરી છે. તેમનો અભિગમ ‘ન્યૂનતમ સરકાર, મહત્તમ શાસન’ (Minimum Government, Maximum Governance) નો રહ્યો છે. સામાન્ય નાગરિકોની ફરિયાદોના ઝડપી નિવારણ માટે તેમણે ‘સ્વાગત’ (SWAGAT) ઓનલાઇન કાર્યક્રમને વધુ વેગવંતો બનાવ્યો છે.

ગ્રીન એનર્જી ક્ષેત્રે ગુજરાતે કચ્છના ખાવડા ખાતે વિશ્વનો સૌથી મોટો રિન્યુએબલ એનર્જી પાર્ક સ્થાપવાની દિશામાં મોટી સફળતા મેળવી છે. આ ઉપરાંત સેમિકન્ડક્ટર પોલિસી જાહેર કરનાર ગુજરાત દેશનું પ્રથમ રાજ્ય બન્યું હતું, જેના કારણે સાણંદ અને ધોલેરામાં અબજો રૂપિયાના વૈશ્વિક રોકાણો ૨૦૨૬ સુધીમાં જમીન પર ઉતરી ચૂક્યા છે.

ગુજરાત સરકારની મુખ્ય યોજનાઓ

ગુજરાત સરકાર અત્યારે છેવાડાના નાગરિકોના કલ્યાણ માટે અનેકવિધ કલ્યાણકારી યોજનાઓ ચલાવી રહી છે. આ યોજનાઓ શિક્ષણ, આરોગ્ય, મહિલા સશક્તિકરણ અને કૃષિ ક્ષેત્ર પર કેન્દ્રિત છે. ભૂપેન્દ્ર પટેલ સરકારે આ યોજનાઓનું સરળીકરણ કરીને વચેટિયાઓની પ્રથા નાબૂદ કરી છે.

તબીબી સારવાર માટે ‘આયુષ્માન ભારત – મુખ્યમંત્રી અમૃતમ (MA)’ યોજના અંતર્ગત ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના પરિવારોને 10 લાખ રૂપિયા સુધીનું મફત આરોગ્ય કવચ આપવામાં આવી રહ્યું છે. ખેડૂતો માટે ‘મુખ્યમંત્રી કિસાન સહાય યોજના’ અને સાત પગલાં ખેડૂત કલ્યાણના યોજનાઓ ખૂબ જ લોકપ્રિય નીવડી છે. મહિલાઓ માટે ‘વ્હાલી દીકરી યોજના’ અને ‘મુખ્યમંત્રી ભાગીની સહાય યોજના’ સામાજિક પરિવર્તન લાવી રહી છે.

મુખ્યમંત્રી કાર્યાલય (CMO) વિશે માહિતી

મુખ્યમંત્રી કાર્યાલય (Chief Minister’s Office – CMO) એ ગુજરાત સરકારનું પાવર સેન્ટર ગણાય છે. તે ગાંધીનગરના સચિવાલયમાં સ્વર્ણિમ સંકુલ-1 ના બ્લોક નં-1 માં આવેલું છે. રાજ્યની તમામ નીતિઓ, મહત્વના નિર્ણયો અને વહીવટી મંજૂરીઓ આ કાર્યાલયમાંથી જ જાહેર થાય છે.

CMO નું સંચાલન મુખ્યમંત્રીના મુખ્ય સચિવ (Principal Secretary) અને અન્ય વરિષ્ઠ IAS અધિકારીઓની ટીમ દ્વારા થાય છે. ૨૦૨૬ના વર્ષમાં મુખ્યમંત્રી કાર્યાલય સંપૂર્ણપણે પેપરલેસ અને ડિજિટલ મોડ પર કામ કરી રહ્યું છે, જેનાથી ફાઈલોનો નિકાલ ખૂબ જ ઝડપી બન્યો છે. જનતા સીધી જ સીએમઓ પોર્ટલ દ્વારા ઓનલાઇન રજૂઆતો કરી શકે છે.

ગુજરાતના તમામ મુખ્યમંત્રીઓની યાદી

૧ મે ૧૯૬૦ના રોજ ગુજરાત રાજ્યની સ્થાપના થઈ ત્યારથી અત્યાર સુધીમાં અનેક મહાનુભાવોએ આ ધરતીનું નેતૃત્વ કર્યું છે. દરેક મુખ્યમંત્રીનો પોતાનો એક આગવો ફાળો રહ્યો છે. સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓની તૈયારી કરતા વિદ્યાર્થીઓ માટે કયા મુખ્યમંત્રી કયા પક્ષના હતા અને તેમના સમયનું મુખ્ય યોગદાન શું હતું તે જાણવું ખૂબ જ જરૂરી છે.

નીચે આપેલા વિસ્તૃત કોષ્ટકમાં ગુજરાતના સ્થાપના કાળથી લઈને ૨૦૨૬ સુધીના તમામ મુખ્યમંત્રીઓની ક્રમબદ્ધ યાદી, તેમનો કાર્યકાળ અને તેમની નોંધપાત્ર કામગીરી દર્શાવવામાં આવી છે, જે ગુજરાત જીકેના અભ્યાસ માટે અતિ ઉત્તમ સંદર્ભ સાબિત થશે.

ઉપરની યાદી પરથી જોઈ શકાય છે કે ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી પદનો ઇતિહાસ અત્યંત રોચક અને પ્રેરણાદાયી રહ્યો છે. દરેક મુખ્યમંત્રીએ પોતાના સમયની જરૂરિયાતો મુજબ ગુજરાતના નવનિર્માણમાં ઈંટો ઉમેરી છે. સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓમાં આ કોષ્ટકમાંથી વારંવાર જોડકાં જોડો પ્રકારના પ્રશ્નો પૂછાતા હોય છે.

ગુજરાતના સૌથી લાંબા સમય સુધી કાર્ય કરનાર મુખ્યમંત્રી

ગુજરાતના રાજકીય ઇતિહાસમાં સૌથી લાંબો સમય મુખ્યમંત્રી પદ પર રહેવાનો રેકોર્ડ શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નામે છે. તેઓ ઓક્ટોબર 2001થી મે 2014 સુધી સતત 12 વર્ષ અને 227 દિવસ સુધી ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી રહ્યા હતા. તેમના આ લાંબા શાસનકાળ દરમિયાન ગુજરાતે આર્થિક ક્ષેત્રે વૈશ્વિક સ્તરે નામના મેળવી હતી, જેને આજે ‘ગુજરાત મોડેલ’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

તેમના પછી બીજા ક્રમે સૌથી લાંબો સમય શાસન કરનાર નેતાઓમાં માધવસિંહ સોલંકી અને હિતેન્દ્રભાઈ દેસાઈનો સમાવેશ થાય છે. લાંબા ગાળાના સ્થિર શાસનને કારણે રાજ્યમાં ઉદ્યોગો અને માળખાકીય સુવિધાઓનો વિકાસ ખૂબ જ ઝડપથી થઈ શક્યો છે.

• ગુજરાતના રમત-ગમત મંત્રી કોણ છે 2026

ગુજરાતના પ્રથમ મુખ્યમંત્રી કોણ હતા

ગુજરાત રાજ્યની સ્થાપના ૧ મે ૧૯૬૦ના રોજ થઈ ત્યારે ડૉ. જીવરાજ નારાયણ મહેતા (Dr. Jivraj Narayan Mehta) એ રાજ્યના પ્રથમ મુખ્યમંત્રી તરીકે શપથ લીધા હતા. તેઓ મૂળાભૂતે ભાવનગરના વતની હતા અને એક પ્રખર તબીબ તેમજ સ્વાતંત્ર્ય સેનાની હતા. તેઓ મહાત્મા ગાંધીના અંગત તબીબ પણ રહી ચૂક્યા હતા.

પ્રથમ મુખ્યમંત્રી તરીકે તેમના માટે નવજાત ગુજરાતનો પાયો નાખવો ખૂબ જ પડકારજનક કામ હતું. તેમણે અમદાવાદની સિવિલ હોસ્પિટલના પરિસરમાંથી અસ્થાયી સચિવાલય શરૂ કરીને વહીવટી તંત્રને ગતિ આપી હતી. ગુજરાતના શૈક્ષણિક અને આરોગ્ય ક્ષેત્રના માળખાના ઘડતરમાં તેમનું પ્રદાન હંમેશાં યાદ રાખવામાં આવશે.

ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી વિશે રસપ્રદ તથ્યો

ગુજરાતના મુખ્યમંત્રીઓ અને તેમના કાર્યકાળ સાથે જોડાયેલી એવી ઘણી બાબતો છે જે સામાન્ય રીતે પુસ્તકોમાં વિખરાયેલી જોવા મળે છે. પરીક્ષાની તૈયારી માટે આ તમામ તથ્યો એકસાથે એક જ જગ્યાએ હોવા ખૂબ જ જરૂરી છે. ચાલો જોઈએ આવા 20 અતિ મહત્વના તથ્યો.

1. ડૉ. જીવરાજ મહેતા ગુજરાતના પ્રથમ મુખ્યમંત્રી હોવાની સાથે સાથે ભારતના લંડન ખાતેના હાઈ કમિશનર પણ રહી ચૂક્યા હતા.
2. ગુજરાતના બીજા મુખ્યમંત્રી બળવંતરાય મહેતાને ભારતમાં ‘પંચાયતી રાજના શિલ્પી’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
3. ૧૯૬૫ના ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ દરમિયાન બળવંતરાય મહેતાનું વિમાન પાકિસ્તાની એરફોર્સ દ્વારા તોડી પાડવામાં આવતા તેમનું ચાલુ કાર્યકાળે અવસાન થયું હતું.
4. હિતેન્દ્રભાઈ દેસાઈના શાસનકાળ દરમિયાન ગુજરાતનું પાટનગર અમદાવાદથી ગાંધીનગર ખસેડવામાં આવ્યું હતું (વર્ષ 1971).
5. ચીમનભાઈ પટેલ ગુજરાતના સૌથી નાની ઉંમરના (માત્ર 44 વર્ષની ઉંમરે) મુખ્યમંત્રી બનનાર નેતા હતા.
6. ૧૯૭૪માં ચીમનભાઈ પટેલ સરકાર સામે વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા શરૂ થયેલું ‘નવનિર્માણ આંદોલન’ ભારતના ઇતિહાસનું એકમાત્ર એવું આંદોલન છે જેણે સરકાર વિખેરી નાખવાની ફરજ પાડી હતી.
7. બાબુભાઈ જશભાઈ પટેલ ગુજરાતમાં પ્રથમ બિન-કોંગ્રેસી (જનતા મોરચો) સરકારના મુખ્યમંત્રી બન્યા હતા.
8. ૧૯૭૯માં જ્યારે મોરબીનો મચ્છુ ડેમ તૂટ્યો, ત્યારે તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી બાબુભાઈ જશભાઈ પટેલે આખું સચિવાલય મોરબી ખસેડીને રાહત કામગીરીનું સંચાલન કર્યું હતું.
9. માધવસિંહ સોલંકીના નામે ગુજરાત વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં સૌથી વધુ 149 બેઠકો જીતવાનો રેકોર્ડ છે, જે તેમણે 1985માં બનાવ્યો હતો.
10. ગુજરાતમાં પ્રાથમિક શાળાઓમાં ‘મધ્યાહ્ન ભોજન યોજના’ (Mid-day Meal) ની શરૂઆત માધવસિંહ સોલંકીએ કરાવી હતી.
11. અમરસિંહ ચૌધરી ગુજરાતના પ્રથમ આદિવાસી મુખ્યમંત્રી હતા, જેઓ આદિવાસી સમુદાયના ઉત્થાન માટે જાણીતા છે.
12. ચીમનભાઈ પટેલ એકમાત્ર એવા નેતા છે જેઓ બે અલગ-અલગ કાર્યકાળમાં બે જુદા જુદા પક્ષો (સંસ્થા કોંગ્રેસ અને જનતા દળ) તરફથી મુખ્યમંત્રી બન્યા હતા.
13. કેશુભાઈ પટેલ વર્ષ 1995માં ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) ના ગુજરાતના સર્વપ્રથમ મુખ્યમંત્રી બન્યા હતા.
14. શંકરસિંહ વાઘેલાએ ભાજપ સામે બળવો કરીને ‘રાષ્ટ્રીય જનતા પાર્ટી (RJP)’ ની સ્થાપના કરી કોંગ્રેસના ટેકાથી સરકાર બનાવી હતી.
15. શ્રી નરેન્દ્ર Modi જ્યારે ૨૦૦૧માં પ્રથમ વખત મુખ્યમંત્રી બન્યા ત્યારે તેઓ ધારાસભ્ય નહોતા, તેમણે બાદમાં રાજકોટ-2 બેઠક પરથી પેટાચૂંટણી જીતી હતી.
16. નરેન્દ્ર મોદી સતત ચાર વખત (2001, 2002, 2007, 2012) ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી તરીકે ચૂંટાનારા એકમાત્ર નેતા છે.
17. શ્રીમતી આનંદીબેન પટેલ ગુજરાતના રાજકીય ઇતિહાસના પ્રથમ અને એકમાત્ર મહિલા મુખ્યમંત્રી છે.
18. વિજયભાઈ રૂપાણીનો જન્મ ભારતમાં નહીં, પરંતુ ઓગસ્ટ 1956માં મ્યાનમાર (બર્મા) ના રંગૂન શહેરમાં થયો હતો.
19. વર્તમાન મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ સિવિલ એન્જિનિયરિંગનો ડિપ્લોમા ધરાવે છે, જેના કારણે તેઓ ટેકનિકલ લાયકાત ધરાવતા મુખ્યમંત્રીઓની યાદીમાં આવે છે.
20. ૨૦૨૨ની ચૂંટણીમાં ભૂપેન્દ્ર પટેલે પોતાની ઘાટલોડિયા બેઠક પરથી ૧.૯૨ લાખ મતોની લીડથી જીતીને ગુજરાતના ઇતિહાસની સૌથી મોટી વિજયી લીડનો રેકોર્ડ બનાવ્યો છે.

સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ માટે મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ

GPSC, ક્લાર્ક, તલાટી અને સચિવાલયની પરીક્ષાઓ માટે બંધારણીય અને વહીવટી જોગવાઈઓ ખૂબ જ મહત્વની છે. નીચે આપેલા 25 બુલેટ પોઇન્ટ્સ તમારી નોટ્સ માટે અતિ ઉપયોગી નીવડશે.

• ભારતીય બંધારણની કલમ ૧૬૪(૧) મુજબ મુખ્યમંત્રીની નિમણૂક રાજ્યપાલ કરે છે.
• મુખ્યમંત્રી બનવા માટે બંધારણીય રીતે ન્યૂનતમ ૨૫ વર્ષની ઉંમર હોવી જરૂરી છે.
• ગુજરાત વિધાનસભામાં કુલ ૧૮૨ બેઠકો છે, તેથી નિયમ મુજબ મંત્રીમંડળનું કદ મહત્તમ ૧૫% (એટલે કે ૨૭ મંત્રીઓ) હોઈ શકે છે.
• મુખ્યમંત્રી એ રાજ્ય આયોજન બોર્ડ (State Planning Board) ના હોદ્દાની રૂએ અધ્યક્ષ હોય છે.
• બે કે તેથી વધુ રાજ્યો વચ્ચેના વિવાદો ઉકેલતી ‘આંતર-રાજ્ય પરિષદ’ (Inter-State Council) માં મુખ્યમંત્રી રાજ્યનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
• રાષ્ટ્રીય વિકાસ પરિષદ (NDC) ની બેઠકોમાં રાજ્ય તરફથી મુખ્યમંત્રી ભાગ લે છે.
• ગુજરાતના પ્રથમ મુખ્યમંત્રી ડૉ. જીવરાજ મહેતાએ પદના શપથ ગાંધીનગર નહીં પણ અમદાવાદની સાબરમતી આશ્રમ ખાતે લીધા હતા.
• બળવંતરાય મહેતા સમિતિની ભલામણના આધારે જ ગુજરાતમાં ૧ મે ૧૯૬૩થી ત્રિસ્તરીય પંચાયતી રાજનો અમલ થયો હતો.
• ગુજરાતમાં અત્યાર સુધીમાં કુલ ૫ વખત રાષ્ટ્રપતિ શાસન (Article 356) લાદવામાં આવ્યું છે.
• ગુજરાતમાં સૌપ્રથમ રાષ્ટ્રપતિ શાસન ૧૯૭૧માં હિતેન્દ્રભાઈ દેસાઈના સમયમાં લાગુ થયું હતું.
• સૌથી છેલ્લું (૫મું) રાષ્ટ્રપતિ શાસન વર્ષ ૨૦૦૨માં નરેન્દ્ર મોદીના શાસનકાળ પહેલાં ટૂંકા સમય માટે લાગુ થયું હતું.
• ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી તરીકે સૌથી ટૂંકો કાર્યકાળ દિલીપ પરીખનો (માત્ર ૧૨૭ દિવસ) રહ્યો છે.
• નરેન્દ્ર મોદીએ મુખ્યમંત્રી પદ પરથી રાજીનામું આપ્યા બાદ ૨૨ મે ૨૦૧૪ના રોજ આનંદીબેન પટેલે સત્તા સંભાળી હતી.
• મુખ્યમંત્રીનો પગાર અને ભથ્થાં રાજ્યની વિધાનસભા દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે અને તે રાજ્યની સંચિત નિધિ (Consolidated Fund) માંથી આપવામાં આવે છે.
• મુખ્યમંત્રી કાર્યાલય (CMO) ની સ્થાપના ગુજરાતમાં સત્તાવાર રીતે વર્ષ ૧૯૬૦થી જ વહીવટી સરળતા માટે કરવામાં આવી હતી.
• મુખ્યમંત્રી રાજ્યના જાહેર સેવા આયોગ (GPSC) ના અધ્યક્ષ અને સભ્યોની નિમણૂક માટે રાજ્યપાલને ભલામણ કરે છે.
• રાજ્યના એડવોકેટ જનરલ (કલમ ૧૬૫) ની નિમણૂકમાં પણ મુખ્યમંત્રીની સલાહ નિર્ણાયક હોય છે.
• ગુજરાત સરકારનું સત્તાવાર પ્રકાશન ‘ગુજરાત પાક્ષિક’ એ માહિતી નિયામકની કચેરી દ્વારા સીએમઓના માર્ગદર્શન હેઠળ બહાર પાડવામાં આવે છે.
• વર્તમાન મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ પૂર્વે અમદાવાદ અર્બન ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી (AUDA) ના ચેરમેન તરીકે ૨૦૧૫ થી ૨૦૧૭ સુધી રહી ચૂક્યા છે.
• ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ના કેબિનેટ ફેરફાર બાદ ગુજરાત સરકારમાં ગૃહ વિભાગ અને કાયદો-ન્યાય વિભાગ નાયબ મુખ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવી પાસે છે.
• મુખ્યમંત્રી અમૃતમ (MA) યોજનાનું વિસ્તરણ કરીને હવે તેને આયુષ્માન ભારત પીએમ-જેએવાય (PM-JAY) સાથે સાંકળી લેવામાં આવી છે.
• ગુજરાતની આર્થિક રાજધાની ગણાતા ગિફ્ટ સિટી (GIFT City) ના ચેરમેન પદની દેખરેખમાં મુખ્યમંત્રીની ભૂમિકા મહત્વની હોય છે.
• બંધારણની કલમ ૧૬૩ મુજબ રાજ્યપાલને સત્તાનો ઉપયોગ કરવામાં મદદ અને સલાહ આપવા માટે મુખ્યમંત્રીના વડાપણ હેઠળનું મંત્રીમંડળ રહેશે.
• જો મુખ્યમંત્રી પોતાના પદ પરથી રાજીનામું આપે, તો આખું મંત્રીમંડળ આપોઆપ વિખેરાઈ જાય છે.
• ૨૦૨૬ના બજેટ સત્ર દરમિયાન ગુજરાત સરકારે ઇનોવેશન અને ગ્રીન હાઇડ્રોજન મિશન માટે વિશેષ ભંડોળની ફાળવણી કરી છે.

ક્વિક રિવિઝન સમરી ટેબલ

પરીક્ષાના છેલ્લા દિવસોમાં ઝડપી પુનરાવર્તન માટે નીચેનું ૧૫ રો ધરાવતું કસ્ટમ સમરી ટેબલ અતિ ઉપયોગી સાબિત થશે.

ઉપસંહાર (Conclusion)

ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી પદનો ઇતિહાસ અને ૨૦૨૬ની વર્તમાન સ્થિતિ દર્શાવે છે કે આ રાજ્ય હંમેશાં પ્રગતિશીલ અને મજબૂત નેતૃત્વ ધરાવતું રહ્યું છે. ડૉ. જીવરાજ મહેતાના સમયમાં નવજાત ગુજરાતના પાયા ખોદવાથી શરૂ કરીને ૨૦૨૬માં શ્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના નેતૃત્વ હેઠળ સેમિકન્ડક્ટર, સ્પેસ ટેકનોલોજી અને ગ્રીન એનર્જી જેવા અત્યાધુનિક ક્ષેત્રોમાં મોખરે રહેવા સુધીની સફર ખરેખર અદ્ભુત છે. મુખ્યમંત્રી એ માત્ર એક રાજકીય પદ નથી પરંતુ સાડા છ કરોડ ગુજરાતીઓની આકાંક્ષાઓ અને સપનાઓને સાકાર કરવાનું એક માધ્યમ છે.

સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓની તૈયારી કરતા વિદ્યાર્થીઓ માટે આ વિષય માત્ર માર્ક્સ મેળવવા પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ એક ભાવી સરકારી અધિકારી તરીકે રાજ્યના વહીવટી માળખાને સમજવા માટેનો પાયો છે. બંધારણીય જોગવાઈઓ, ભૂતકાળના મુખ્યમંત્રીઓનું પ્રદાન અને વર્તમાન સરકારની નીતિઓનો સમન્વય કરીને જો અભ્યાસ કરવામાં આવે તો કોઈપણ પરીક્ષામાં આ સેક્શનમાંથી પૂછાતા પ્રશ્નોના સાચા જવાબો સરળતાથી આપી શકાય છે.

વર્ષ ૨૦૨૬માં મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ અને નાયબ મુખ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવીની જોડી હેઠળ ગુજરાત સરકાર ‘આત્મનિર્ભર ગુજરાતથી આત્મનિર્ભર ભારત’ના સંકલ્પને સિદ્ધ કરવા તરફ આગળ વધી રહી છે. વૈશ્વિક રોકાણો આકર્ષવામાં ગુજરાત આજે પણ દેશમાં પ્રથમ ક્રમે છે, જે દર્શાવે છે કે રાજ્યનું રાજકીય નેતૃત્વ કેટલું સાનુકૂળ અને દુરંદેશી છે. આ આર્ટિકલ દ્વારા વાચકો અને વિદ્યાર્થીઓને ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી વિશે એ થી ઝેડ (A to Z) તમામ જરૂરી અને સચોટ માહિતી મળી રહેશે જે તેમની સામાન્ય જ્ઞાનની ક્ષમતાને સમૃદ્ધ બનાવશે.

• ગુજરાતના નવા શિક્ષણ મંત્રી કોણ છે

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQ)

પ્રશ્ન 1: હાલ ૨૦૨૬માં ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી કોણ છે અને તેઓ કેટલામી વાર આ પદ પર આવ્યા છે?

જવાબ: હાલ ૨૦૨૬માં ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્રભાઈ પટેલ છે. તેઓ ડિસેમ્બર ૨૦૨૨માં યોજાયેલી ૧૫મી ગુજરાત વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં ભારતીય જનતા પાર્ટીના ઐતિહાસિક વિજય બાદ સતત બીજી વખત ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી બન્યા છે. આ પૂર્વે તેઓ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૧માં વિજય રૂપાણીના રાજીનામા બાદ પ્રથમ વખત મુખ્યમંત્રી બન્યા હતા. તેમની સરળ કાર્યશૈલીના કારણે પક્ષે તેમના પર બીજી વાર વિશ્વાસ મૂક્યો હતો.

પ્રશ્ન 2: ગુજરાતના મુખ્યમંત્રીની બંધારણીય લાયકાતો અને તેમની ઉંમરની મર્યાદા શું છે?

જવાબ: ભારતીય બંધારણ મુજબ ગુજરાત કે કોઈપણ રાજ્યના મુખ્યમંત્રી બનવા માટે વ્યક્તિ ભારતનો નાગરિક હોવો જોઈએ. તેની ઉંમર ઓછામાં ઓછી ૨૫ વર્ષ કે તેથી વધુ હોવી અનિવાર્ય છે. તે રાજ્યની વિધાનસભા અથવા વિધાનપરિષદ (જો હોય તો) નો સભ્ય હોવો જોઈએ. જો તે શપથ વખતે સભ્ય ન હોય, તો તેણે ૬ મહિનાની અંદર પેટાચૂંટણી જીતીને ગૃહનું સભ્યપદ મેળવવું પડે છે.

પ્રશ્ન 3: ૨૦૨૬માં ગુજરાતના નાયબ મુખ્યમંત્રી કોણ છે અને તેમની પાસે કયા વિભાગો છે?

જવાબ: ઓક્ટોબર ૨૦૨૫માં થયેલા કેબિનેટ પુનર્ગઠન બાદ ગુજરાતના નાયબ મુખ્યમંત્રી તરીકે શ્રી હર્ષ સંઘવી કાર્યરત છે. તેઓ મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલની કેબિનેટમાં અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવે છે. નાયબ મુખ્યમંત્રી તરીકે તેમની પાસે રાજ્યનો ગૃહ વિભાગ, પોલીસ હાઉસિંગ, ન્યાય અને કાયદો, રમતગમત અને યુવા સેવાઓ તેમજ વાહનવ્યવહાર (Transport) જેવા ચાવીરૂપ મંત્રાલયોનો કાર્યભાર સોંપવામાં આવ્યો છે.

પ્રશ્ન 4: ગુજરાતના પ્રથમ મુખ્યમંત્રી કોણ હતા અને તેમણે ક્યાં સુધી સેવા આપી હતી?

જવાબ: ગુજરાત રાજ્યના સર્વપ્રથમ મુખ્યમંત્રી ડૉ. જીવરાજ નારાયણ મહેતા હતા. ૧ મે ૧૯૬૦ના રોજ જ્યારે બૃહદ મુંબઈ રાજ્યમાંથી ગુજરાત અલગ થયું ત્યારે તેમણે કાર્યભાર સંભાળ્યો હતો. તેઓ ૧ મે ૧૯૬૦ થી ૧૯ સપ્ટેમ્બર ૧code૬૩ સુધી ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી રહ્યા હતા. તેઓ એક પ્રખ્યાત ડૉક્ટર હોવાની સાથે સ્વાતંત્ર્ય સેનાની હતા અને નૂતન ગુજરાતના વહીવટી માળખાનો પાયો નાખવામાં તેમનો મોટો ફાળો હતો.

પ્રશ્ન 5: ગુજરાતના કયા મુખ્યમંત્રીના સમયમાં પાટનગર અમદાવાદથી ગાંધીનગર બદલવામાં આવ્યું હતું?

જવાબ: ગુજરાતના ત્રીજા મુખ્યમંત્રી શ્રી હિતેન્દ્રભાઈ કનૈયાલાલ દેસાઈના શાસનકાળ દરમિયાન ગુજરાતનું પાટનગર અમદાવાદથી ખસેડીને નવનિર્મિત આયોજિત શહેર ગાંધીનગર ખાતે લઈ જવામાં આવ્યું હતું. આ ઐતિહાસિક પરિવર્તન વર્ષ ૧૯૭૧માં સત્તાવાર રીતે અમલમાં આવ્યું હતું. ગાંધીનગરને ગ્રીન સિટી તરીકે વિકસાવવાની અને સચિવાલયની સ્થાપના કરવાની પ્રક્રિયા તેમના સમયમાં જ ઝડપી બની હતી.

પ્રશ્ન 6: ગુજરાતના ઇતિહાસમાં સૌથી લાંબો સમય મુખ્યમંત્રી રહેવાનો રેકોર્ડ કોના નામે છે?

જવાબ: ગુજરાતમાં સૌથી લાંબો સમય મુખ્યમંત્રી પદ ભોગવવાનો રેકોર્ડ ભારતના વર્તમાન પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નામે છે. તેઓ ૭ ઓક્ટોબર ૨૦૦૧ના રોજ પ્રથમ વખત ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી બન્યા હતા અને ૨૨ મે ૨૦૧૪ના રોજ પ્રધાનમંત્રી બનવા માટે રાજીનામું આપ્યું ત્યાં સુધી એટલે કે સતત ૧૨ વર્ષ અને ૨૨૭ દિવસ સુધી તેઓ આ પદ પર રહ્યા હતા.

પ્રશ્ન 7: શ્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ કઈ શૈક્ષણિક લાયકાત ધરાવે છે અને તેમની રાજકીય પૃષ્ઠભૂમિ શું છે?

જવાબ: શ્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ વ્યાવસાયિક રીતે સિવિલ એન્જિનિયર છે. તેમણે અમદાવાદની સરકારી પોલિટેકનિક કોલેજમાંથી વર્ષ ૧૯૮૨માં સિવિલ એન્જિનિયરિંગમાં ડિપ્લોમા મેળવ્યો હતો. રાજકીય પૃષ્ઠભૂમિની વાત કરીએ તો, તેઓ લાંબા સમય સુધી અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (AMC) ની સ્ટેન્ડિંગ કમિટીના ચેરમેન અને અમદાવાદ અર્બન ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી (AUDA) ના ચેરમેન તરીકે વહીવટી અનુભવ મેળવી ચૂક્યા છે.

પ્રશ્ન 8: ગુજરાતમાં અત્યાર સુધીમાં કેટલી વખત રાષ્ટ્રપતિ શાસન લાદવામાં આવ્યું છે અને પ્રથમ વખત ક્યારે લાગ્યું હતું?

જવાબ: ગુજરાતમાં રાજકીય અસ્થિરતાના કારણે અત્યાર સુધીમાં કુલ ૫ વખત બંધારણની કલમ ૩૫૬ મુજબ રાષ્ટ્રપતિ શાસન લાદવામાં આવ્યું છે. ગુજરાતમાં સૌપ્રથમ વખત રાષ્ટ્રપતિ શાસન ૧૩ મે ૧૯૭૧ થી ૧૭ માર્ચ ૧૯૭૨ સુધી લાદવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે હિતેન્દ્રભાઈ દેસાઈની સરકાર બહુમતી ગુમાવવાના કારણે પડી ભાંગી હતી. ત્યારબાદ અલગ-અલગ કટોકટીઓ વખતે રાષ્ટ્રપતિ શાસન આવ્યું હતું.

પ્રશ્ન 9: ‘નવનિર્માણ આંદોલન’ કયા મુખ્યમંત્રીના સમયમાં થયું હતું અને તેનું શું પરિણામ આવ્યું હતું?

જવાબ: પ્રખ્યાત ‘નવનિર્માણ આંદોલન’ વર્ષ ૧૯૭૪માં તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી શ્રી ચીમનભાઈ પટેલના શાસનકાળ દરમિયાન થયું હતું. ભ્રષ્ટાચાર અને મોંઘવારી વિરુદ્ધ વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા શરૂ કરાયેલા આ આંદોલને એટલું ઉગ્ર સ્વરૂપ ધારણ કર્યું હતું કે, તેના કારણે મુખ્યમંત્રી ચીમનભાઈ પટેલે રાજીનામું આપવું પડ્યું હતું અને ગુજરાત વિધાનસભા ભંગ કરીને નવેસરથી ચૂંટણીઓ યોજવી પડી હતી.

પ્રશ્ન 10: મધ્યાહ્ન ભોજન યોજના અને KHAM થિયરી માટે ગુજરાતના કયા મુખ્યમંત્રી જાણીતા છે?

જવાબ: ગુજરાતના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી શ્રી માધવસિંહ સોલંકી મધ્યાહ્ન ભોજન યોજના (Mid-day Meal) ની શરૂઆત કરાવવા માટે જાણીતા છે, જેણે ગરીબ બાળકોના શિક્ષણ ડ્રોપ-આઉટ રેશિયોને ઘટાડ્યો હતો. આ ઉપરાંત, તેઓ રાજકારણમાં ક્ષત્રિય, હરિજન, આદિવાસી અને મુસ્લિમ સમુદાયોને એકસાથે લાવવા માટેની ‘KHAM’ થિયરીના જનક ગણાય છે, જેના આધારે તેમણે ૧૪૯ બેઠકો જીતી હતી.

પ્રશ્ન 11: મોરબીની મચ્છુ ડેમ હોનારત વખતે કયા મુખ્યમંત્રીએ શાસન સંભાળ્યું હતું?

જવાબ: ઓગસ્ટ ૧૯૭૯માં જ્યારે મોરબીમાં મચ્છુ ડેમ તૂટવાની ભયાનક હોનારત સર્જાઈ, ત્યારે ગુજરાતમાં શ્રી બાબુભાઈ જશભાઈ પટેલના નેતૃત્વ હેઠળની જનતા મોરચાની સરકાર હતી. બાબુભાઈ પટેલે સંવેદનશીલતા દાખવીને પોતાનું આખું મુખ્યમંત્રી કાર્યાલય અને સચિવાલયના ઉચ્ચ અધિકારીઓને મોરબી ખાતે ખસેડ્યા હતા અને ત્યાં રહીને જ રાહત અને પુનર્વસનની કામગીરીનું જાતે મોનિટરિંગ કર્યું હતું.

પ્રશ્ન 12: ગુજરાતના પ્રથમ મહિલા મુખ્યમંત્રી કોણ હતા અને તેમનો કાર્યકાળ જણાવો?

જવાબ: શ્રીમતી આનંદીબેન પટેલ ગુજરાતના પ્રથમ અને એકમાત્ર મહિલા મુખ્યમંત્રી બન્યા હતા. શ્રી નરેન્દ્ર મોદી દેશના પ્રધાનમંત્રી બનતા તેમણે ગુજરાતના સીએમ પદેથી રાજીનામું આપ્યું હતું, ત્યારબાદ ૨૨ મે ૨૦૧૪ના રોજ આનંદીબેન પટેલે મુખ્યમંત્રી તરીકે શપથ લીધા હતા. તેઓ ૭ ઓગસ્ટ ૨૦૧૬ સુધી આ પદ પર રહ્યા હતા અને તેમના સમયમાં ‘મા અમૃતમ’ જેવી સ્વાસ્થ્ય યોજનાઓ મજબૂત બની હતી.

અમને આશા છે ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી વિશેની આ માહિતી તમારા માટે ઉપયોગી નીવડી હશે. મળીયે એક નવી માહિતી સાથે નવી પોસ્ટમાં, ત્યા સુધી જય શ્રી ક્રિષ્ણ.